نقش مدیریت کلاس درس در پیشگیری از بی نظمی های آموزشی در مدارس

کلاس درس به عنوان هسته ی اصلی فرآیند تعلیم و تربیت، عرصه ای پویا و چندبعدی است که کیفیت تعاملات در آن، نقش تعیین کننده ای در تحقق اهداف آموزشی دارد. در این فضا، بی نظمی های آموزشی به صورت آشکار یا پنهان می توانند مسیر یاددهی–یادگیری را مختل کنند و پیامدهایی فراتر از کاهش پیشرفت تحصیلی به همراه داشته باشند. این بی نظمی ها نه تنها بر تمرکز و مشارکت یادگیرندگان اثر می گذارند، بلکه می توانند سلامت روانی دانش آموزان و معلمان، کیفیت روابط آموزشی و فضای عاطفی کلاس را نیز تحت تاثیر قرار دهند. از این منظر، مدیریت کلاس درس به عنوان یک سازوکار تنظیم کننده، جایگاهی بنیادین در پیشگیری از شکل گیری و گسترش این ناهنجاری ها دارد.مدیریت کلاس صرفا به معنای کنترل رفتار یا اعمال نظم ظاهری نیست، بلکه مجموعه ای از مهارت های حرفه ای، تصمیم های تربیتی و کنش های ارتباطی است که معلم با تکیه بر آن ها، محیطی امن، منظم و یادگیرنده محور ایجاد می کند. پژوهش های آموزشی نشان داده اند که رویکردهای مبتنی بر پیشگیری، مشارکت فعال دانش آموزان و تنظیم هوشمندانه تعاملات، اثربخشی بیشتری نسبت به شیوه های واکنشی و تنبیهی دارند. با این حال، در بسیاری از متون آموزشی، مدیریت کلاس به صورت جزیره ای یا صرفا فنی بررسی شده و پیوند آن با پیشگیری از بی نظمی های آموزشی کمتر به طور تحلیلی واکاوی شده است.هدف اصلی این مقاله، تبیین نقش مدیریت کلاس درس در پیشگیری از بی نظمی های آموزشی و شناسایی مولفه هایی است که می توانند به کاهش ناهنجاری های رفتاری و آموزشی در کلاس کمک کنند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر پایه ی مرور و تحلیل نظام مند منابع علمی معتبر داخلی و خارجی انجام شده است. داده ها از طریق بررسی متون پژوهشی، مقالات علمی و آثار نظری مرتبط گردآوری و سپس با استفاده از تحلیل مفهومی و مقایسه ای تفسیر شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد که کیفیت رابطه ی معلم–دانش آموز، شفافیت انتظارات کلاسی، انتخاب سبک تدریس متناسب با ویژگی های یادگیرندگان و توجه به ابعاد عاطفی و روان شناختی کلاس، نقش محوری در پیشگیری از بی نظمی های آموزشی دارند. مدیریت کلاسی که بر تعامل، احترام متقابل و مشارکت فعال استوار باشد، زمینه ی بروز رفتارهای ناسازگار را به طور چشمگیری کاهش می دهد. در جمع بندی، می توان گفت مدیریت کلاس درس، زمانی اثربخش خواهد بود که به مثابه یک نظام پویا و پیشگیرانه در نظر گرفته شود؛ نظامی که معلم در آن، نه ناظر صرف، بلکه طراح و هدایتگر فرآیندهای یادگیری است.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس درس ، بی نظمی های آموزشی ، تعامل معلم–دانش آموز ، پیشگیری تربیتی ، فضای یادگیری