چرا دانش آموزان یاد می گیرند، اما نمی فهمند؟

پدیده ای که در سال های اخیر به طور فزاینده در نظام های آموزشی مشاهده می شود، شکاف معنادار میان «یادگیری» و «فهم عمیق» در میان دانش آموزان است. بسیاری از دانش آموزان قادرند مفاهیم درسی را بازگو کنند، در آزمون ها نمره قابل قبول بگیرند و حتی مراحل حل مسئله را تکرار کنند، اما هنگام مواجهه با موقعیت های جدید، انتقال آموخته ها یا تحلیل مفاهیم، دچار سردرگمی می شوند. این وضعیت، پرسش اساسی مقاله حاضر را شکل می دهد: چرا دانش آموزان یاد می گیرند، اما نمی فهمند؟هدف این پژوهش، واکاوی ریشه های شناختی، آموزشی و ساختاری این پدیده و تحلیل عواملی است که موجب می شود یادگیری به سطح حفظ، تکرار و عملکرد کوتاه مدت محدود بماند. تمرکز اصلی مقاله بر این نکته است که فهم، فرایندی فعال، تدریجی و معنا محور است و تنها در بستر تعامل ذهنی دانش آموز با محتوا، معلم و موقعیت های واقعی شکل می گیرد. در مقابل، یادگیری سطحی اغلب محصول شیوه های آموزشی مبتنی بر انتقال مستقیم اطلاعات، ارزیابی های حافظه محور و برنامه های درسی فشرده ای است که فرصت تامل و معنا سازی را کاهش می دهند.پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و از طریق تحلیل اسناد آموزشی، مطالعات علمی معتبر و تجارب گزارش شده در حوزه آموزش و یادگیری انجام شده است. در این مسیر، مفاهیمی چون یادگیری معنادار، فهم مفهومی، نقش زبان در آموزش، جایگاه سوال محوری و تاثیر شیوه های ارزشیابی بر عمق یادگیری مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های تحلیلی نشان می دهند که غلبه نگاه نتیجه محور در آموزش، تاکید افراطی بر پوشش محتوا و کم رنگ شدن نقش تفکر انتقادی، از عوامل اصلی شکل گیری یادگیری بدون فهم به شمار می آیند.نتایج این مطالعه نشان می دهد که عبور از این وضعیت، مستلزم بازنگری جدی در نقش معلم، طراحی فعالیت های یادگیری و شیوه های سنجش است. یادگیری زمانی به فهم تبدیل می شود که دانش آموز فرصت پرسش گری، خطا، بازاندیشی و ارتباط دادن آموخته ها با تجربه زیسته خود را داشته باشد. بر این اساس، مقاله حاضر تلاش می کند با ارائه تحلیلی عمیق، زمینه ای برای بازاندیشی در کیفیت یادگیری و حرکت به سوی آموزش فهم محور فراهم آورد؛ آموزشی که در آن دانستن، مقدمه ای برای اندیشیدن تلقی می شود، نه هدف نهایی.

کلیدواژه ها:

یادگیری سطحی ، فهم مفهومی ، آموزش فهم محور ، نظام آموزشی ، تفکر انتقادی ، ارزشیابی آموزشی