معلم هوش مصنوعی در کنار معلم انسانی ، مدل های ترکیبی و اثرشان بر پیشرفت دانش آموز

تحول شتابان فناوری های دیجیتال به ویژه هوش مصنوعی، نظام های آموزشی را با فرصت ها و چالش های نوینی مواجه ساخته است. در این میان، یکی از مهم ترین رویکردهای نوین آموزشی، بهره گیری از «مدل های ترکیبی آموزش» است که در آن، معلم انسانی و سامانه های هوش مصنوعی به صورت مکمل در فرایند یاددهی–یادگیری ایفای نقش می کنند. این مقاله با هدف بررسی مفهوم «معلم هوش مصنوعی در کنار معلم انسانی»، به تبیین مدل های ترکیبی آموزش، سازوکارهای تعامل انسان و ماشین در کلاس درس، و اثرات این هم افزایی بر پیشرفت تحصیلی، انگیزش، خودتنظیمی و عدالت آموزشی دانش آموزان می پردازد.پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مرور منابع فارسی، نشان می دهد که هوش مصنوعی نه به عنوان جایگزین معلم، بلکه در نقش «دستیار آموزشی هوشمند» می تواند به شخصی سازی یادگیری، تحلیل دقیق عملکرد دانش آموز، ارائه بازخورد آنی و شناسایی نیازهای یادگیری کمک کند. در مقابل، معلم انسانی همچنان نقش های کلیدی همچون هدایت تربیتی، ایجاد ارتباط عاطفی، پرورش تفکر انتقادی و انتقال ارزش های انسانی را بر عهده دارد. مدل های ترکیبی با توزیع هوشمند وظایف میان انسان و سامانه های هوشمند، می توانند کیفیت آموزش را به طور معناداری ارتقا دهند.نتایج مطالعات داخلی نشان می دهد که استفاده هدفمند از مدل های ترکیبی، موجب افزایش پیشرفت تحصیلی، کاهش افت یادگیری، افزایش مشارکت فعال دانش آموزان و بهبود عدالت آموزشی، به ویژه برای دانش آموزان با نیازهای متفاوت یادگیری می شود. بااین حال، چالش هایی مانند شکاف دیجیتال، آمادگی ناکافی معلمان، ملاحظات اخلاقی و نگرانی های فرهنگی نیز وجود دارد که نیازمند سیاست گذاری آگاهانه است. در پایان، مقاله با ارائه پیشنهادهایی برای نظام آموزشی ایران، بر ضرورت توانمندسازی معلمان و طراحی بومی مدل های ترکیبی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: هوش مصنوعی آموزشی ، مدل های ترکیبی آموزش ، معلم انسانی ، دستیار هوشمند ، پیشرفت تحصیلی دانش آموزان