تحول عاملیت حرفه ای معلمان در بستر استرس فناوری آموزش دیجیتال

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال در نظام های آموزشی، نقش و کنشگری معلمان را با چالش های نوینی مواجه کرده است. یکی از مهم ترین پیامدهای این تحولات، شکل گیری نوعی استرس فناورانه است که می تواند تجربه حرفه ای معلمان و نحوه اعمال عاملیت آنان را تحت تاثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی تحول عاملیت حرفه ای معلمان در بستر استرس فناوری آموزش دیجیتال انجام شده است و می کوشد این پدیده را از منظر تجربه زیسته معلمان مورد واکاوی قرار دهد. این پژوهش از نظر روش شناسی، کیفی و با رویکرد توصیفی–تفسیری است. میدان پژوهش شامل مدارس دوره متوسطه بوده و مشارکت کنندگان از میان معلمان دارای تجربه تدریس در محیط های دیجیتال به صورت هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام گرفت و فرایند نمونه گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده های حاصل با استفاده از تحلیل محتوای کیفی توصیفی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که استرس فناوری برای معلمان، تجربه ای چندبعدی است که صرفا به پیچیدگی ابزارهای دیجیتال محدود نمی شود، بلکه فشارهای سازمانی، انتظارات سیاستی و احساس کاهش اختیار حرفه ای را نیز دربرمی گیرد. این استرس در برخی موارد به تضعیف عاملیت حرفه ای و محدودشدن کنشگری معلمان به اجرای حداقلی وظایف منجر شده است. با این حال، بخش دیگری از یافته ها نشان می دهد که معلمان در مواجهه فعالانه با چالش های فناورانه، توانسته اند از استرس فناوری به عنوان محرکی برای بازتعریف نقش حرفه ای و ارتقای کنشگری خود بهره بگیرند. نتایج پژوهش همچنین بر نقش تعیین کننده حمایت نهادی، شامل آموزش های کاربردی، پشتیبانی فنی و فضای مشارکت حرفه ای، در مدیریت استرس فناوری و تقویت عاملیت حرفه ای معلمان تاکید دارد. در مجموع، پژوهش حاضر نشان می دهد که استرس فناوری دارای ماهیتی دوگانه است و پیامدهای آن برای عاملیت حرفه ای معلمان به شدت وابسته به زمینه های نهادی و راهبردهای کنشگرانه آنان است. این یافته ها می تواند مبنایی برای بازنگری در سیاست ها و برنامه های آموزش دیجیتال با محوریت توانمندسازی حرفه ای معلمان فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

عاملیت حرفه ای معلمان ، استرس فناوری ، آموزش دیجیتال ، پژوهش کیفی ، کنشگری حرفه ای