ارتقاء توانایی حل مسئله خلاقانه در دانش آموزان پایه چهارم از طریق تدریس اکتشافی و گفتگوی کلاسی هدفمند در درس ریاضی (مبحث کسرها)

هدف از این درس پژوهی، ارتقاء توانایی حل مسئله خلاقانه در دانش آموزان پایه چهارم دبستان مریم در مبحث جمع و تفریق کسرهای مختلف المخرج بود. این درس پژوهی توسط تیمی متشکل از خانم فاطمه فتحی (معاون آموزشی و رهبر تیم) و سه نفر از معلمان پایه چهارم در شهرستان مهران انجام شد. مشاهده ی اولیه نشان داد که دانش آموزان در مواجهه با مسائل کسری، به رویکردهای حفظی و الگوریتمی تکیه می کنند و از توانایی تحلیل خلاقانه برای مسائل غیرروتین برخوردار نیستند. بر این اساس، یک واحد درسی (شش جلسه) با تمرکز بر تدریس اکتشافی (Discovery Learning) و گفتگوی کلاسی هدفمند (Productive Classroom Discourse) طراحی و اجرا گردید. روش پژوهش از نوع درس پژوهی ژاپنی (Japanese Lesson Study) بود که شامل مراحل برنامه ریزی دقیق درس، تدریس و مشاهده، تحلیل و بازاندیشی، و بازطراحی درس است. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه ی سنجش تفکر خلاق (قبل و بعد از درس)، آزمون های عملکردی حل مسئله (پاسخ های تشریحی با تاکید بر فرآیند)، یادداشت های مشاهده گران، و تحلیل محتوای گفتگوی دانش آموزان بود. نتایج حاصل از تحلیل داده ها نشان داد که رویکرد تدریس اکتشافی همراه با گفتگوی هدفمند کلاسی، به طور معنی داری توانایی دانش آموزان در حل مسائل خلاقانه کسری را افزایش داده و نگرش آن ها را نسبت به درس ریاضی مثبت تر کرده است. نمرات تفکر خلاق دانش آموزان به طور متوسط ۲۰ درصد و نمرات حل مسئله خلاقانه ۲۵ درصد رشد داشت. این یافته ها بر اهمیت طراحی دقیق فعالیت های یادگیری و نقش گفتگوی کلاسی در پرورش مهارت های شناختی سطح بالا در دوره ابتدایی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

درس پژوهی ، حل مسئله خلاقانه ، تدریس اکتشافی ، گفتگوی کلاسی ، ریاضی ، کسرها ، پایه چهارم ابتدایی ، دبستان مریم