تحلیل زیبایی شناختی و هستی شناسانه «دیباچه گلستان سعدی» (منت خدای را عزوجل…)

زمینه و هدف: دیباچه گلستان سعدی، به عنوان مانیفست نثر مسجع فارسی، در کتاب فارسی دوازدهم جایگاهی استراتژیک دارد. با این حال، در مدارس مناطق دوزبانه مانند مهران، دانش آموزان اغلب با ساختار نحوی پیچیده و واژگان عربی مآب آن (مانند “مفرح ذات” و “ممد حیات”) بیگانه اند و تدریس آن غالبا به “ترجمه تحت اللفظی” تقلیل می یابد. هدف این درس پژوهی، عبور از سطح معنایی صرف و رسیدن به درک موسیقیایی و فلسفی متن است.روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد «درس پژوهی» (Lesson Study) و به صورت کیفی-توصیفی، با محوریت تک محقق (Self-Study) توسط مدیر و دبیر ادبیات مدرسه، سرکار خانم فرشته جعفرنیا اجرا شد. چرخه پژوهش شامل تبیین چالش، طراحی آموزشی بر مبنای نظریه “فرمالیسم روسی” (تکیه بر فرم و موسیقی)، اجرای اول، بازاندیشی انتقادی و اجرای نهایی بود. جامعه هدف، دانش آموزان پایه دوازدهم انسانی و تجربی دبیرستان راضیه بودند.یافته ها: در اجرای سنتی (معلم محور)، تمرکز بر لغت معنی بود که منجر به خستگی و عدم درک عمیق شد. در طرح درس اصلاحی، با استفاده از تکنیک “خوانش کرال” (هم خوانی آهنگین) و “تجزیه و تحلیل موسیقایی سجع ها”، کلاس درس به یک کارگاه آهنگسازی کلام تبدیل شد. نتایج نشان داد که درک دانش آموزان از مفهوم “شکرگزاری” از یک مفهوم انتزاعی دینی به یک تجربه حسی-زیبایی شناختی ارتقا یافت و نمرات ارزشیابی تکوینی از میانگین ۱۴ به ۱۸.۵ رسید.نتیجه گیری: آموزش دیباچه گلستان در مناطق مرزی، نیازمند پلی است که از “ریتم و آهنگ” (که در فرهنگ کردی و بومی مهران جاری است) به سمت “ساختار متن کلاسیک” زده شود.

کلیدواژه ها:

درس پژوهی ، دیباچه گلستان ، سعدی ، موسیقی شعر ، مهران