چگونه توانستم با رویکرد «مسئولیت درمانی» و «ارتباط همدلانه»، دانش آموز «زهرا . م» را از انزوی شدید و افت تحصیلی نجات داده و به چرخه با نشاط یادگیری بازگردانم؟

مساله: در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، در دبیرستان دخترانه راضیه واقع در منطقه مرزی مهران، با پدیده ای نگران کننده مواجه شدم. دانش آموزی مستعد در پایه یازدهم (با نام مستعار زهرا) که پیشینه تحصیلی درخشانی داشت، دچار افت ناگهانی عملکرد (کاهش معدل از ۱۹.۲۵ به ۱۲) و انزوای شدید اجتماعی (سکوت انتخابی در کلاس و حیاط) شده بود. بررسی های اولیه حاکی از خطر جدی ترک تحصیل و آسیب های روانی ناشی از گسست خانواده و فقر اقتصادی بود.روش: این پژوهش با روش «اقدام پژوهی کیفی-توصیفی» (Qualitative Action Research) و بر اساس مدل چرخه حل مساله دمینگ (PDCA) انجام شد. ابزارهای گردآوری اطلاعات شامل «مشاهده مشارکتی»، «مصاحبه نیمه ساختاریافته با والدین و مشاور»، «اسنادکاوی پرونده تحصیلی» و «نظرسنجی میدانی از دبیران» بود. اعتبار داده ها از طریق روش «مثلث سازی» (Triangulation) تایید شد.یافته ها و تحلیل: تحلیل داده ها بر اساس «تئوری انتخاب ویلیام گلاسر» نشان داد که «دنیای کیفی» دانش آموز به دلیل عدم ارضای نیاز به «قدرت» و «تعلق» فرو ریخته است. مداخلات در سه فاز طراحی شد: ۱. بازسازی اعتماد (رابطه بدون قضاوت)، ۲. مسئولیت درمانی (سپردن مدیریت کتابخانه و امور تکثیر)، ۳. حمایت اجتماعی (فعال سازی گروه همسالان).نتیجه: پس از ۶ ماه مداخله، معدل دانش آموز به ۱۸.۷۵ ارتقا یافت، علائم افسردگی طبق چک لیست DSM-۵ تا ۸۰٪ کاهش یافت و وی به عنوان عضو فعال شورای دانش آموزی انتخاب شد. این پژوهش نشان می دهد که مداخله مدیر مدرسه در نقش «رهبر آموزشی-تربیتی» می تواند متغیرهای مداخله گر منفی (فقر/طلاق) را تعدیل کرده و تاب آوری تحصیلی را بازگرداند.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، مسئولیت درمانی ، مدیریت مدرسه ، افت تحصیلی ، تئوری انتخاب ، مهران