اثربخشی مداخلات رفتاری مثبت گرا (PBIS) توسط معلم بر بهبود شخصیت دانش آموزان ابتدایی و متوسطه

نظام آموزشی دوره ابتدایی به عنوان نخستین بستر رسمی جامعه پذیری کودک، نقش بنیادی در شکل گیری، تثبیت و تعدیل ویژگی های شخصیتی دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، رفتارها، نگرش ها و شیوه های مدیریتی معلم به طور مستقیم بر رشد هیجانی، اجتماعی و شخصیتی فراگیران اثرگذار است. یکی از رویکردهای نوین و مبتنی بر شواهد در مدیریت رفتار کلاس درس، مداخلات رفتاری مثبت گرا (Positive Behavioral Interventions and Supports: PBIS) است که با تاکید بر پیشگیری، تقویت رفتارهای مطلوب و ایجاد محیط آموزشی ایمن و حمایتی، به بهبود عملکرد رفتاری و روانی دانش آموزان می پردازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی اجرای PBIS توسط معلمان بر بهبود شخصیت دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است.PBIS به عنوان چارچوبی چندسطحی، به معلمان کمک می کند تا به جای تمرکز بر تنبیه و کنترل رفتارهای ناهنجار، بر آموزش صریح رفتارهای مطلوب، تقویت مثبت، تعامل سازنده و ایجاد انتظارات رفتاری روشن در کلاس درس تمرکز کنند. این رویکرد با افزایش احساس امنیت روانی، تعلق اجتماعی و احترام متقابل، زمینه رشد ابعاد مختلف شخصیت دانش آموزان ازجمله مسئولیت پذیری، خودکنترلی، همدلی، اعتمادبه نفس و سازگاری اجتماعی را فراهم می سازد. یافته های پژوهش های پیشین نشان می دهد که اجرای منسجم PBIS توسط معلمان می تواند منجر به کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، اضطرابی و ضداجتماعی و در مقابل، افزایش رفتارهای اجتماعی مثبت و مهارت های زندگی در کودکان شود.از منظر تحولی، دوره ابتدایی مرحله ای حساس در شکل گیری الگوهای پایدار شخصیتی است و مداخلات رفتاری معلم در این مقطع می تواند نقش پیشگیرانه ای در برابر بروز آسیب های شخصیتی و اختلالات رفتاری آینده ایفا کند. معلمانی که PBIS را به صورت آگاهانه و هدفمند به کار می گیرند، با الگوسازی رفتاری، بازخورد سازنده و تقویت مداوم رفتارهای مطلوب، فرصت تجربه موفقیت و خودکارآمدی را برای دانش آموزان فراهم می کنند. این فرایند نه تنها به بهبود رفتارهای آشکار بلکه به رشد ویژگی های درونی شخصیت مانند نظم پذیری، کنترل هیجان و مسئولیت پذیری فردی منجر می شود.در مجموع، می توان نتیجه گرفت که مداخلات رفتاری مثبت گرا به عنوان ابزاری کارآمد در دست معلم، نقش موثری در ارتقای سلامت روان و بهبود شخصیت دانش آموزان ابتدایی دارد. توجه به آموزش معلمان در زمینه PBIS و نهادینه سازی این رویکرد در برنامه های درسی و سیاست های مدرسه می تواند گامی موثر در جهت پرورش نسلی متعادل، مسئول و اجتماعی بردارد. بر این اساس، پیشنهاد می شود نظام های آموزشی با حمایت از اجرای نظام مند PBIS، زمینه رشد همه جانبه دانش آموزان را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

مداخلات رفتاری مثبت گرا (PBIS) ، معلم ، شخصیت دانش آموزان ابتدایی ، مدیریت رفتار کلاس ، تقویت مثبت ، رشد اجتماعی-هیجانی ، پیشگیری از اختلالات رفتاری