فراتر از انضباط: واکاوی خودتنظیم گری به مثابه شاه کلید یادگیری مادام العمر

در پارادایم نوین آموزشی که بر پرورش یادگیرندگان مادام العمر و خودراهبر تاکید دارد، مفهوم «خودتنظیم گری» به عنوان یک شایستگی محوری، نقشی حیاتی ایفا می کند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند ادبیات روان شناختی و تربیتی، به دنبال تبیین ماهیت، مولفه ها و سازوکارهای پرورش خودتنظیم گری در دانش آموزان است. مسئله اصلی این است که نظام های آموزشی سنتی، با تمرکز بر کنترل بیرونی و انتقال محتوا، عملا فرصت توسعه این مهارت درونی را از فراگیران سلب می کنند. یافته های این پژوهش، با اتکا بر نظریه شناختی-اجتماعی بندورا و به ویژه مدل چرخه ای بری زیمرمن، نشان می دهد که خودتنظیم گری یک ویژگی ذاتی ثابت نیست، بلکه فرایندی پویا و قابل یادگیری است که در سه مرحله متوالی رخ می دهد: ۱) مرحله دوراندیشی (شامل هدف گزینی و برنامه ریزی راهبردی)، ۲) مرحله عملکرد (شامل خودکنترلی و خودنظارتی)، و ۳) مرحله خودبازتابی (شامل خودقضاوتی و خودواکنشی). این فرایند به شدت تحت تاثیر باورهای خودکارآمدی و اسنادهای علی فراگیران قرار دارد. در نهایت، مقاله با ارائه مجموعه ای از پیشنهادات کاربردی مبسوط در سطوح کلان (اصلاح برنامه درسی)، میانی (توانمندسازی معلمان) و خرد (راهبردهای کلاسی)، بر ضرورت گذار از فرهنگ «کنترل بیرونی» به فرهنگ «توانمندسازی درونی» برای تربیت نسلی مستقل، مسئولیت پذیر و منعطف تاکید می کند.