تبیین چارچوبی برای گذار به آموزش و پرورش تحول گرا

نظام های آموزشی مدرن در یک دوگانگی بنیادین گرفتار آمده اند: از یک سو، وظیفه آماده سازی دانش آموزان برای جهانی پیچیده، نامطمئن و نیازمند تفکر انتقادی را بر عهده دارند و از سوی دیگر، در عمل، اغلب به بازتولید دانش های موجود و انباشت اطلاعات از طریق رویکردهای سنتی اکتفا می کنند. این مقاله به واکاوی مفهوم «آموزش و پرورش تحول گرا» به مثابه یک پارادایم جایگزین می پردازد. مسئله اصلی پژوهش، ناکارآمدی «الگوی بانکی» آموزش (به تعبیر فریره) در پرورش شهروندانی با عاملیت، آگاهی انتقادی و توانایی بازاندیشی در پیش فرض های خود است. این رویکرد انفعالی، منجر به تولید «دانش بی اثر» و ناتوانی دانش آموزان در برقراری پیوند میان یادگیری و زندگی واقعی می شود. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند ادبیات نظری، به تبیین مبانی، اصول و الزامات آموزش و پرورش تحول گرا می پردازد. یافته ها نشان می دهد که یادگیری تحولی، بر خلاف یادگیری اطلاعاتی، فرایندی است که طی آن «چارچوب های مرجع» (شامل پیش فرض ها، باورها و نگرش ها) فرد از طریق مواجهه با «معضلات سردرگم کننده» و درگیر شدن در «گفتگوی عقلانی» و «بازاندیشی انتقادی» دستخوش تغییر و تحول می شود. این فرایند مستلزم تغییر بنیادین در نقش معلم (از انتقال دهنده به تسهیل گر)، محتوای برنامه درسی (از موضوع محور به مسئله محور) و فرایندهای ارزشیابی (از محصول محور به فرایند محور) است. در نهایت، مقاله با ارائه پیشنهاداتی کاربردی در سه سطح برنامه درسی، پداگوژی و سیاست گذاری، نقشه راهی برای حرکت از یک نظام آموزشی بازتولیدکننده به یک نظام آموزشی توانمندساز و تحول آفرین ترسیم می کند.