طراحی و اعتبارسنجی الگوی خودآموزی انعطاف پذیر مدارس عشایری مبتنی بر الگوی کوچ عشایر

آموزش وپرورش عشایر ایران همواره به دلیل ویژگی های منحصربه فرد جامعه عشایری، به ویژه الگوی زندگی مبتنی بر کوچ، با چالش های ساختاری و محتوایی عمده ای روبرو بوده است. پویایی محیط زندگی، تغییر مکان های متناوب و دشواری استقرار نظام آموزشی سنتی، مانع بزرگی در مسیر دستیابی به عدالت آموزشی و کیفیت مطلوب برای دانش آموزان این قشر فراهم آورده است. در این پژوهش، با اذعان به ناکارآمدی رویکردهای آموزشی متمرکز و ایستا، ضرورت طراحی یک الگوی یادگیری متناسب با ماهیت سیال زندگی عشایری احساس شد. هدف اصلی این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی الگوی «خودآموزی انعطاف پذیر مبتنی بر الگوی کوچ عشایر» است که بتواند استمرار یادگیری را در شرایط جغرافیایی و زمانی متغیر تضمین نماید.این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از روش توسعه مدل های پژوهشی (Research and Development) انجام پذیرفته است. چارچوب نظری پژوهش بر سه ستون اصلی شامل «یادگیری خودراهبر (Self-Directed Learning)»، «خودتنظیمی یادگیری (Self-Regulated Learning)» و «یادگیری انعطاف پذیر (Flexible Learning)» استوار است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، مرور نظام مند پیشینه، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از صاحب نظران، مدیران آموزش عشایری و معلمان فعال، و همچنین تحلیل نتایج کارگاه های اعتبارسنجی جمع آوری و تحلیل شدند.الگوی پیشنهادی در چهار فاز اصلی طراحی گردید: ۱) تحلیل نیازها و بافتار کوچ؛ ۲) طراحی محتوای ماژولار و چندرسانه ای؛ ۳) اجرای آزمایشی و خودآموزی مستقل؛ و ۴) ارزشیابی و بازخورد سازنده. مولفه های کلیدی این الگو شامل: محتوای یادگیری مستقل (ماژول های متمرکز بر شایستگی)، راهبری دیجیتال و فیزیکی (تلفیقی)، چارچوب زمانی قابل انطباق، و سیستم ارزشیابی مبتنی بر عملکرد و شایستگی است.نتایج اعتبارسنجی نشان داد که مدل پیشنهادی از نظر ساختار، محتوا و قابلیت اجرا، از اعتبار بالایی برخوردار است. خبرگان تاکید کردند که این الگو به طور موثر شکاف بین زمان آموزش و موقعیت مکانی دانش آموز عشایری را پر کرده و امکان دستیابی به خودمختاری در فرآیند یادگیری را تقویت می کند. این پژوهش با ارائه یک راهکار عملی و نظام مند، سندی راهبردی برای تحول در آموزش عشایر کشور فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

آموزش عشایری ، خودآموزی ، یادگیری انعطاف پذیر ، خودتنظیمی ، الگوی کوچ ، اعتبارسنجی مدل.