زمینه های فرهنگی و فکری انقلاب مشروطه ایران

انقلاب مشروطه ایران به عنوان یکی از مهم ترین تحولات تاریخ معاصر، صرفا نتیجه بحران های سیاسی و اقتصادی اواخر دوره قاجار نبود، بلکه بر بستری عمیق از تحولات فرهنگی و دگرگونی های فکری شکل گرفت. هدف این مقاله، تبیین زمینه های فرهنگی و فکری انقلاب مشروطه و بررسی چگونگی تعامل این دو حوزه در شکل گیری مطالبات سیاسی و بسیج اجتماعی است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و اندیشه ای معتبر، نشان می دهد که گسترش آموزش نوین، افزایش سطح سواد، توسعه مطبوعات و ترجمه متون جدید، نقش مهمی در ارتقای آگاهی فرهنگی جامعه ایرانی ایفا کرد و زمینه پذیرش مفاهیم نوین سیاسی را فراهم ساخت. هم زمان، آشنایی نخبگان و روشنفکران با اندیشه های جدید غربی، از جمله مفاهیمی چون قانون، آزادی، ملت و حاکمیت ملی، به صورت بندی نظری مطالبات مشروطه خواهانه انجامید. در این میان، بازخوانی اندیشه دینی توسط علمای مشروطه طلب و تلفیق آن با مفاهیم جدید سیاسی، موجب مشروعیت بخشی به مشروطه و گسترش پایگاه اجتماعی آن شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که انقلاب مشروطه حاصل هم افزایی فرهنگ و اندیشه بود و بدون این تعامل، امکان تبدیل آگاهی فرهنگی به کنش سیاسی فراگیر وجود نداشت.

کلیدواژه ها:

انقلاب مشروطه ، زمینه های فرهنگی ، زمینه های فکری ، اندیشه سیاسی ، فرهنگ سیاسی ، تجدد.