تبیین تاثیر جهت‎گیری مذهبی بر نگرش به پایداری خانواده (مورد مطالعه: شهروندان شهر اصفهان)

چکیده گسترده مقدمه و اهداف: خانواده به عنوان بنیادی‎ترین و ضروری‎ترین نهاد جامعه در طول تاریخ به اشکال مختلف نقش بنیادین و تاثیرگذاری در شکل‎گیری جوامع و انسجام آنها داشته است؛ بنابراین حفظ و پایداری آن یکی از اولویت‎های اصلی هر نظام‎ اجتماعی می باشد. جامعه ایران به عنوان جامعه‎ای شناخته می‎شود که در طول چند دهه گذشته در حال تجربه وضعیت گذار بین سنت و مدرنیته است. نوعی تجربه ناقص و ناتمام که سالیان متمادی به طول انجامیده و با وجود گستردگی تغییرات ارزشی در عرصه‎های مختلف زندگی اجتماعی هنوز در یک وضعیت بینابین سنت و مدرنیته زیست می‎کند؛ درواقع با  اینکه هنوز بیشتر ارزش‎های سنتی در بین بخش‎هایی از جامعه اعتبار خاصی دارند، ولی این ارزش‎ها در بین بخش زیادی از شهروندان (به‎ویژه نسل جوان) تضعیف و تمایل به ارزش‎های دنیای مدرن در بین آن تقویت شده است. ارزش‎های مدرنی که در حوزه خانواده اشکال و فرم‎های جدیدی از روابط بین مرد و زن و نیز گونه‎های جدیدی از ازدواج را ترویج می کند که همسو و متناسب با شکل‎های ازدواج سنتی نیستند. پیامد این وضعیت ایجاد چالش‎های اساسی در تداوم و پایداری خانواده به شکل سنتی و رایج آن و تمایل به نوعی ناپایداری و دگردیسی در آن است. جامعه مورد مطالعه پژوهش حاضر نیز در حال تجربه همین وضعیت می باشد و نوعی گسست و ناپایداری در عرصه خانواده را پیش‎رو دارد. با توجه به اهمیت باورهای مذهبی بر استحکام و پایداری خانواده، مطالعه حاضر در چارچوب رویکرد کمی پژوهش در پی پاسخ به این پرسش بوده است که در بین شهروندان شهر اصفهان که هم سنتی و مذهبی هستند و هم تجربه ارزش‎های دنیای مدرن را به اشکال مختلف در سالیان اخیر را داشته‎اند، جهت‎گیری مذهبی چه تاثیری بر نگرش به پایداری خانواده داشته است؟ بر این اساس هدف اصلی پژوهش تبیین تاثیر جهت‎گیری مذهبی بر نگرش به پایداری خانواده است. روش: پژوهش حاضر در چارچوب پارادایم اثبات‎گرایی، رویکرد کمی پژوهش و با استفاده از روش پیمایش به انجام رسیده است. جامعه آماری پژوهش پیش رو کلیه زنان و مردان ازدواج‎کرده شهر اصفهان در زمان مطالعه هستند که تعداد ۴۵۹ نفر از آنها به عنوان حجم نمونه بررسی شدند. شیوه نمونه‎گیری به کاررفته در پژوهش حاضر نمونه‎گیری احتمالی و خوشه‎ای چندمرحله‎ای و ابزار گردآوری داده‎های پژوهش پرسشنامه بوده است. تجزیه وتحلیل داده‎های پژوهش در دو سطح توصیفی و استنباطی به انجام رسیده و به منظور تجزیه وتحلیل داده‎های پژوهش از دو نرم‎افزار آماری Spss و Amos Graphic استفاده شده است.   نتایج: یافته‎های پژوهش بیانگر این است که نگرش به پایداری خانواده در بین شهروندان شهر اصفهان بالاتر از حد متوسط و در وضعیت نسبتا مطلوبی قرار دارد. نتایج پژوهش نشان می دهند که جهت‎گیری مذهبی درونی و بیرونی در حد بالایی توان تبیین واریانس متغیر نگرش به پایداری خانواده را دارند. اثر این متغیرها بر نگرش به پایداری خانواده مستقیم و معنادار است؛ درواقع متغیرهای جهت‎گیری مذهبی درونی و بیرونی در بین بخش بزرگی از جامعه آماری پژوهش می‎توانند نگرش به پایداری خانواده را تقویت کند. بحث و نتیجه گیری: پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین جهت‎گیری مذهبی و نگرش به پایداری خانواده پرداخت. پایداری خانواده یکی از نمودهای همبستگی اجتماعی، به ویژه در جوامعی است که هنوز ساختارهای سنتی نقشی تعیین کننده در حفظ عناصر ارزشی و هنجاری آن دارند. در مقابل نگرش‎های مذهبی و دینی یکی از عوامل بنیادی است که می‎تواند به تقویت همبستگی اجتماعی به طور کلی و پایداری خانواده به طور خاص کمک کند. این مسئله در نتایج پژوهش پیش رو نیز تایید شد. بر مبنای نتایج پژوهش، جهت‎گیری مذهبی در حد بالایی توان تبیین واریانس نگرش به پایداری خانواده را دارد؛ بر این اساس می‎توان گفت تقویت جهت‎گیری مذهبی به تقویت نگرش به پایداری خانواده خواهد انجامید. این مسئله را می‎توان در چارچوب رویکرد نظری ساختارگرایی کارکردی تبیین کرد. تاکید این رویکرد بر عواملی می باشد که انسجام و نظم اجتماعی را حفظ کرده و به پایداری جامعه می انجامد. دینداری و نگرش‎های مذهبی یکی از این عوامل بنیادی هستند؛ درواقع، دینداری و جهت‎گیری مذهبی سبب می‎شود که پیوندهای فرد با جامعه و نهادهایی مانند خانواده تقویت شود و همین امر درنهایت فرمی از پایداری را به دنبال خواهد داشت. به طورکلی می‎توان گفت که جهت‎گیری مذهبی و دینداری به عنوان حفاظی درونی و بیرونی برای محافظت نظام ارزشی هنجاری موجود و به طورکلی انسجام و نظم اجتماعی عمل می‎کند. افرادی که نگرش‎های مذهبی بالایی دارند، نگاه تقدس‎گرایانه به خانواده دارند. از دیدگاه آنان خانواده بنیاد زندگی اجتماعی به شمار می رود و تضعیف در عناصر مقوم پایداری آن سبب تضعیف نظام اجتماعی می‎شود. از دید آنان تضعیف خانواده به نوعی تضعیف مذهب و دین نیز قلمداد می شود. از نگاه آنان، خانواده بر بنیاد نگرش‎های مذهبی و دینداری در جامعه ایرانی شکل گرفته است و حفظ پایداری آن به نوعی حفظ عناصر دینی و مذهبی جامعه به شمار می رود؛ بنابراین افرادی که جهت‎گیری مذهبی قوی‎تری دارند، نگرش مثبت‎تری نیز به پایداری خانواده دارند و در رفتارهای عینی روزمره خودشان احتمالا همین مسئله را دنبال می‎کنند.

کلیدواژه ها:

جهت‎گیری مذهبی ، نگرش به پایداری خانواده ، اصفهان