خمس و پایداری مالی مراکز دینی: تحلیل کیفی بر مبنای روش داده بنیاد

مقدمه و هدف: خمس، به عنوان یکی از ارکان محوری احکام مالی اسلام، علاوه بر جایگاه شرعی، نقش بسزایی در تامین منابع مالی مراکز دینی و تقویت ساختار مالیه اسلامی دارد. این پژوهش با رویکرد نظریه داده بنیاد، به بررسی پتانسیل خمس به عنوان منبعی پایدار برای درآمدزایی و پشتیبانی مالی این مراکز پرداخته است. مواد و روش ها: این پژوهش کاربردی و کیفی با تئوری داده بنیاد انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان اقتصاد اسلامی و مسائل دینی و به روش نمونه گیری هدفمند-گلوله برفی جمع آوری و با استفاده از نرم افزار مکس گیودا نسخه ۲۰۲۰ تحلیل شدند. روایی یافته ها بر اساس معیار مقبولیت تایید گردید. یافته های پژوهش: یافته ها نشان دادند که چالش های وصول خمس عمدتا ناشی از تفاوت های فقهی، ناهمگونی های نهادی و کمبود آگاهی عمومی است. خمس، به عنوان منبعی مشروع و پایدار، نقشی محوری در استقلال مالی، حفظ هویت دینی و تحقق عدالت اجتماعی مراکز مذهبی ایفا می کند. پایداری این نظام به مشارکت مومنان، التزام به اصول شرعی و شفافیت مالی وابسته است. ساختارهای قانونی کارآمد، ارتقای توانمندی نهادی، نظارت و سیاست گذاری متمرکز، همراه با به کارگیری راهبردهای فناورانه، مدیریتی و فرهنگی، نقش تعیین کننده ای در جلب اعتماد و تقویت پایداری خمس دارند. پیامدهای حاصل، طیفی از آثار اقتصادی، اجتماعی و معنوی را دربرمی گیرد؛ ازجمله رفاه اجتماعی، سرمایه گذاری پایدار، توانمندسازی معنوی جامعه و پشتیبانی از نوآوری و پژوهش های دینی که در مجموع، کارکردی چندبعدی برای توسعه مراکز دینی ایجاد می کنند. بحث و نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد خمس فراتر از یک تکلیف شرعی، سازوکاری چندبعدی برای پایداری مالی، هویتی و اجتماعی مراکز دینی است که تحقق آن مستلزم هم افزایی مولفه های فقهی، مدیریتی، فرهنگی و فناورانه، همراه با شفافیت، اعتماد و مشارکت فعال مردمی است.

کلیدواژه ها:

خمس ، درآمد پایدار ، استقلال مالی ، شفافیت مالی ، عدالت اجتماعی ، مراکز دینی ، تئوری داده بنیاد