مدیریت تلفیقی آب سطحی و زیرزمینی با استفاده از روش تفاضل محدود (مطالعه موردی: دشت دهلران، منطقه فرخ آباد)

زه دار شدن اراضی در مناطق خشک و نیمه خشک از جمله چالش های جدی در مدیریت پایدار منابع آب و خاک به شمار می رود. در منطقه فرخ آباد، واقع در پنج کیلومتری جنوب غربی شهر دهلران، بالا آمدن سطح ایستابی آب زیرزمینی موجب بروز مشکلات زیست محیطی و کاهش بهره وری اراضی کشاورزی شده است. شواهد حاصل از بازدیدهای میدانی، مصاحبه با ساکنان محلی و تحلیل اسناد مطالعاتی پیشین حاکی از آن است که جریانات سطحی، به ویژه پساب شهری و چشمه های آب گرم، نقش قابل توجهی در تشدید این وضعیت دارند. این پژوهش با هدف شناسایی منشا زه و ارزیابی راهکارهای مدیریتی، با بهره گیری از مدل عددی ModFlow در محیط نرم افزار GMS، به مدل سازی کمی آبخوان دشت دهلران پرداخته است. پس از کالیبراسیون و اعتبارسنجی مدل در شرایط ماندگار و غیرماندگار، چهار سناریوی مدیریتی طی یک دوره هیدرولوژیکی یکساله شامل بهره برداری از پروژه انتقال آب چشمه آب گرم، کاهش ۵۰ درصدی جریان های سطحی ورودی، فعال سازی تمام چاه ها بر اساس پروانه بهره برداری و افزایش ۲۰ درصدی برداشت از منابع آب زیرزمینی بررسی شد. نتایج حاصل از شبیه سازی ها نشان داد که مدیریت تلفیقی منابع آب سطحی و زیرزمینی، به ویژه در قالب کاهش ورودی های سطحی، موثرترین گزینه در کاهش سطح ایستابی بوده و موجب افتی تا حدود ۵/۳ متر در منطقه فرخ آباد شده است. این پژوهش، ضمن ارائه مدلی معتبر از شرایط هیدروژئولوژیکی منطقه، چارچوبی علمی برای تحلیل کمی اثرات انسانی بر منابع آب زیرزمینی فراهم آورده و الگویی قابل تعمیم برای مناطق مشابه ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت تلفیقی ، آب سطحی و زیرزمینی ، روش تفاضل محدود ، دشت دهلران ، نرم& rlm ، افزار جی ام اس