اثربخشی آموزش خودمراقبتی معنوی بر شادکامی سالمندان ایرانی: یک مطالعه تجربی

مقدمه: افزایش جمعیت سالمندان در ایران، ضرورت توجه به سلامت و بهزیستی آنان را برجسته می سازد. خودمراقبتی نقش مهمی در حفظ سلامت سالمندان ایفا می کند و خودمراقبتی معنوی یکی از ابعاد اساسی آن به شمار می رود. این مطالعه با هدف بررسی تاثیر یک برنامهئ ساختاریافته خودمراقبتی معنوی بر شادکامی سالمندان ایرانی انجام شده است. روش کار: این پژوهش از نوع تجربی با طرح پیش آزمون–پس آزمون–پیگیری بوده که در سال ۱۴۰۳ بر روی ۷۰ سالمند ۶۰ سال و بالاتر مراجعه کننده به دو سرای محله در شهر تهران انجام شد. سرای محله های امیرآباد و فاطمی واقع در منطقه ۶ شهر تهران انتخاب شدند؛ به طوری که سرای محله امیرآباد به صورت تصادفی در گروه مداخله و سرای محله فاطمی در گروه کنترل قرار گرفت. در هر سرای محله، ۳۵ سالمند واجد شرایط به روش تصادفی انتخاب شدند. گروه مداخله برنامه آموزش خودمراقبتی معنوی را به مدت شش هفته و در قالب شش جلسه آموزشی با محورهای قدردانی، دعا، مدیریت استرس و مشارکت اجتماعی دریافت کرد. پیگیری شرکت کنندگان از طریق پیام رسان واتساپ انجام شد. گروه کنترل هیچ گونه مداخله ای دریافت نکرد. شادکامی سالمندان با استفاده از پرسشنامه شادکامی آکسفورد در سه مرحله پیش از مداخله، بلافاصله پس از مداخله و دو ماه پس از آن سنجیده شد. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و اعمال اصلاح بونفرونی در نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: دو گروه از نظر متغیرهای پایه پیش از آغاز مطالعه همگن بودند. نتایج نشان داد که نمره شادکامی در گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل به طور معناداری افزایش یافت ( اختلاف میانگین تعدیل شده = ۴۴۵/۸ ،  سطح معنی داری = ۰۰۳/۰ ) میانگین نمرات شادکامی در گروه مداخله از ۲۲/۱ به ۵۳/۱ افزایش یافت، در حالی که این نمرات در گروه کنترل بدون تغییر قابل توجه باقی ماند یا کاهش نشان داد. همچنین اثر تعاملی قوی زمان×گروه (سطح معنی داری < ۰۰۱/۰ ) بیانگر پایداری اثر مداخله در طول زمان بود. به نظر می رسد رویکرد چندبعدی این برنامه، با تمرکز بر بهزیستی هیجانی و اجتماعی، نقش موثری در بهبود شادکامی سالمندان داشته باشد. نتیجه گیری: یافته­های حاصل از این مطالعه نشان داد که میانگین نمره شادکامی در سالمندان قبل از دوره خودمراقبتی و بعد از دوره خودمراقبتی بین گروه کنترل و گروه آزمون تفاوت معنادار دارند. به عبارت دیگر، هم تغییرات کلی در طول زمان معنادار بوده­ و هم نحوه تغییر در گروه­های مختلف معنادار بوده است.

کلیدواژه ها:

Happiness ، Older Adults ، Spiritual Self-Care ، Psychological Well-Being ، شادکامی ، خودمراقبتی معنوی ، سالمندان ، بهزیستی روانشناختی