مروری بر جایگاه مفاهیم محیط زیستی در کتاب های درسی و نقش معلمان در بازسازی آن

آموزش محیط زیست به عنوان سنگ بنای تحقق توسعه ی پایدار، نقشی حیاتی در نظام آموزش رسمی دارد. این مقاله مروری با هدف تحلیل جایگاه مفاهیم محیط زیستی در کتاب های درسی و تبیین نقش معلمان در بازسازی این مفاهیم انجام شد. روش پژوهش، مرور نظام مند منابع فارسی و انگلیسی در بازه ی سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ و ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه توجه کمی به این مفاهیم در کتاب های درسی ایران افزایش یافته، اما ازنظر کیفی با چالش هایی مانند حافظه محوری، پراکندگی، غلبه ی نگرش انسان محور و ضعف در آموزش مهارت های مشارکت فعال و حل مسئله مواجه است. در مقابل، معلمان به عنوان بازوهای اجرایی، با وجود پتانسیل بالا برای تفسیر و بازآفرینی محتوا، به دلیل کمبود آموزش تخصصی، فشار حجم دروس، نبود منابع پشتیبان و محدودیت های ساختاری، در ایفای نقش موثر خود با مانع روبه رو هستند. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که ارتقای اثربخشی آموزش محیط زیست مستلزم نگاهی یکپارچه و اصلاح همزمان در دو سطح است: بازنگری کیفی در محتوای کتاب های درسی با رویکردی مسئله محور و عمل گرا، و توانمندسازی نظام مند معلمان از طریق آموزش های کاربردی و اعطای اختیار حرفه ای بیشتر. این دو رکن در تعاملی پویا، لازمه ی تربیت نسل آینده ای با سواد محیط زیستی بالا و مسئولیت پذیر هستند.

کلیدواژه ها:

آموزش محیط زیست ، کتاب های درسی ، برنامه ی درسی ، نقش معلمان ، سواد محیط زیستی ، آموزش پایه.