بررسی تاثیر سیاست های دولتی بر هوشمندسازی شهرها

این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر سیاست های دولتی بر پیشرفت فرآیند هوشمندسازی شهرها (Smart City) در ایران انجام شد. برای پاسخ به این سوال پژوهشی، چارچوب نظری مبتنی بر نظام های نوآوری عمومی (Public Innovation Systems) و نظریه قابلیت پذیری سازمانی (Organizational Readiness) ترکیب گردید و مدل مفهومی شامل چهار دسته سیاستی – مالی مالی، قانونی نظارتی، مشارکتی اجتماعی و زیرساختی فناوری – به عنوان متغیرهای مستقل و شاخص هوشمندسازی شهری (Smart City Index, SI) به عنوان متغیر وابسته تدوین شد.در روش شناسی پژوهش، رویکرد ترکیبی (Mixed Methods) به کار گرفته شد. بخش کمی شامل تحلیل پنل داده های شهری برای سال های ۱۳۹۷ ۱۴۴۲ (۲۶ شهر نمونه) بود که اطلاعاتی درباره بودجه اختصاصی ICT، درصد سرمایه گذاری در زیرساخت های دیجیتال، شاخص های توسعه انسانی، جمعیت و SI از منابع UN Habitat، Smart City Index و آمارهای رسمی دولت جمع آوری شد. برای بررسی روابط علی-مترابط، مدل رگرسیون پانل ثابت/تصادفی (آزمون هائوسمان) و مدل معادلات ساختاری (SEM) مورد استفاده قرار گرفت. بخش کیفی شامل ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با مدیران شهرداری های پیشرو، مسئولین وزارت ICT و متخصصان مشاور بود که برای شناسایی عوامل میانی (مانند ظرفیت داده محور و مشارکت شهروندان) و تبیین پویایی های اجرایی سیاست ها به کار رفت.نتایج کمی نشان داد که سیاست های مالی مالی (ضریب β=۰.۳۴, p<۰.۰۱) و زیرساختی فناوری (β=۰.۲۷, p<۰.۰۵) تاثیر مثبت و معناداری بر افزایش SI دارند؛ در حالی که سیاست های قانونی نظارتی به تنهایی اثر معنی داری نشان ندادند، اما در ترکیب با مشارکت شهروندان از طریق مسیر غیرمستقیم (الگوی میانی: مشارکت → قابلیت پذیری داده محور) اثر قابل توجهی (indirect β=۰.۱۲, p<۰.۰۵) ایجاد کردند. تحلیل کیفی نیز نشان داد که موفقیت پروژه های هوشمندسازی در شهرهایی که دفترچه روال شفاف بودجه گذاری و سامانه های باز داده (Open Data) فعال داشتند، به ویژه در زمینه حمل ونقل هوشمند و خدمات الکترونیکی شهرداری، بیشتر است. عدم هماهنگی بین سطوح اداری و کمبود توانمندی های انسانی برای تحلیل داده، به عنوان موانع اصلی در شهرهای با SI پایین شناسایی شد.در مجموع، نتایج حاکی از این است که ترکیب سیاست های مالی مالی مستحکم، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های ICT و تقویت مشارکت شهروندان از طریق بسترهای داده باز، می تواند به طور قابل ملاحظه ای روند هوشمندسازی شهرها را تسریع کند. بر این اساس، پیشنهاد می شود که دولت، چارچوبی یکپارچه با نشانگرهای کلیدی عملکرد (KPIs) برای بودجه گذاری ICT، ایجاد سامانه حسابرسی مرکزی برای شهرها و برنامه ریزی آموزشی مداوم برای تقویت توانمندی های داده محور در سازمان های شهرداری اتخاذ نماید.

کلیدواژه ها:

هوشمندسازی شهر ، سیاست های دولتی ، زیرساخت های ICT ، مشارکت شهروندان ، Smart City Index ، panel data analysis ، SEM.