نقش دولت در کاهش فساد اداری در شهرداری ها

فساد اداری در شهرداری ها به عنوان مانعی اساسی برای تحقق شهرهای پایدار، ارائه خدمات عمومی شفاف و حفظ اعتماد عمومی شناخته می شود. هدف این پژوهش بررسی نقش دولت (به عنوان تنظیم گر، تامین کننده منابع مالی و ناظر نظارتی) در کاهش فساد اداری در سطوح شهری و شناسایی عوامل میانی رو موثر بر هم سویی سه بعد اساسی — قانونی، مالی و اطلاعاتی — است. برای دستیابی به این هدف از روش ترکیبی (mixed methods) بهره گرفته شد. ابتدا با تحلیل محتوا اسناد قانونی مرتبط (قانون مبارزه با فساد، قانون برنامه ریزی شهری، دستورالعمل های اجرایی وزارت مالی) و اسناد شهرداری ها (طرح جامع شهری، ضوابط زونینگ، سامانه های گزارش گری) فراخوانی شد و شاخص هم سویی قانونی مالی اطلاعاتی به صورت عددی (میان ۰ ۱) محاسبه گردید. سپس داده های کمی شامل نرخ فساد اداری (بر پایه گزارش های پارلمان، نظرسنجی های Transparency International و داده های مالی شهرداری ها) جمع آوری شد. در گام میدانی با نمونه گیری هدفمند ۳۶ نفر کلید شخص (مدیران ارشد نظارتی، اساتید برنامه ریزی، نمایندگان شورا و فعالان شهروندی) مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد؛ داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک (Braun & Clarke, ۲۰۲۱) کدگذاری و استخراج تم های «شفافیت فرآیند تصمیم گیری»، «توانمندی فنی مدیریتی»، «مشارکت شهروندی» و «سازندهای پل» شد. داده های کمی با آزمون همبستگی پیرسون و مدل رگرسیون خطی چندمتغیره در نرم افزار SPSS ۲۸ تجزیه و تحلیل شد.نتایج نشان داد که شاخص کلی هم سویی بین چارچوبهای ملی و اجرایی صرفا ۰.۴۶ (۴۶ ٪) بوده است؛ بعد قانونی (۰.۴۱) بیشترین ناهماهنگی را با مقررات شهرداری ها دارد، بعد مالی (۰.۳۸) به دلیل تاخیر در دریافت اعتبارهای کوتاه مدت و عدم وجود صندوق های شفافیت مالی محدود می شود و بعد اطلاعاتی (۰.۴۹) به واسطه عدم یکپارچه سازی سامانه GIS National Hub با سامانه مالی و ثبت املاک منجر به زمان برداری متوسط ۲۲ ٪ برای شناسایی تراکنش های مشکوک می شود. تجزیه و تحلیل رگرسیونی نشان داد که شفافیت فرآیند تصمیم گیری (β =  ۰.۲۸, p < ۰.۰۱)، توانمندی فنی مدیریتی نیروی انسانی (β =  ۰.۲۲, p < ۰.۰۵) و مشارکت شهروندی (β =  ۰.۳۱, p < ۰.۰۱) عوامل میانی روی معناداری هستند که رابطه منفی هم سویی با نرخ فساد (r =  ۰.۳۷, p < ۰.۰۱) را تقویت می کنند. شهرهایی که از پلتفرم دیجیتال مبتنی بر بلاکچین برای ثبت گزارش های فساد استفاده می کردند، تعداد گزارش های معتبر ۳.۵ برابر و زمان پردازش آن ها ۳۸ ٪ کاهش یافت.بر پایه این یافته ها چهار سازند «پل» پیشنهادی ارائه شد: (۱) قالب ترجمه قانونی برای همسان سازی دقیق مفاد قانون مبارزه با فساد با ضوابط اجرایی شهرداری؛ (۲) صندوق شفافیت مالی ترکیبی (بودجه ملی + بودجه شهری) با زمان بندی ماهانه؛ (۳) سامانه داده باز شهری (Open Urban Data Platform) که GIS National Hub را با سامانه های مالی و ثبت املاک هم گامی می کند؛ (۴) پلتفرم مشارکتی بلاکچین برای ثبت غیرقابل تغییر گزارش های شهروندان و پاداش دهی خودکار. اجرای این سازندها می تواند نقش دولت را از ناظر منفرد به یک سازوکار چندسطحی، یکپارچه و فناوری محور تبدیل کرده و هزینه های مستقیم فساد (حدود ۲ ۳ ٪ از بودجه شهرداری ها) را تا ۶۰ ٪ کاهش دهد؛ در همان حال شفافیت، عدالت فضایی و اعتماد عمومی را به طور قابل ملاحظه ای ارتقا می بخشد.

کلیدواژه ها:

فساد اداری ، شهرداری ، دولت ، حاکمیت چندسطحی ، هم سویی قانونی مالی اطلاعاتی ، شفافیت ، مشارکت شهروندی ، بلاکچین.