جایگاه شهرداری ها در نظام حکمرانی محلی و مدیریت دولتی

این پژوهش به بررسی جایگاه شهرداری ها در نظام حکمرانی محلی و مدیریت دولتی می پردازد و هدف اصلی آن شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار بر کارآیی، پاسخگویی و مشارکت شهروندی این نهادها در ارائه خدمات عمومی شهری است. برای دستیابی به هدف، رویکرد تحقیقاتی ترکیبی (Mixed Methods) به کار گرفته شد. در گام نخست، مرور کتابخانه ای جامع انجام شد؛ به طوری که قوانین ملی (قانون شهرسازی، قانون مدیریت شهری و آیین نامه های مربوط به تفویض اختیارات) و ادبیات نظری در زمینه حکمرانی محلی، مدیریت نوین عمومی و نظریه های تفویض (Decentralization، Devolution) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. سپس، مطالعه موردی مقایسه ای بر روی سه شهر نماینده مدل های مختلف حکمرانی—تهران (ایران)، توکیو (ژاپن) و میلان (ایتالیا)—انجام شد؛ در این مقایسه ساختارهای تصمیم گیری، درصد بودجه تفویضی، سازوکارهای مشارکتی شهروندی و سطح هوشمندسازی (Smart City) بررسی شد. برای جمع آوری داده های کیفی، ۲۵ مصاحبه نیمه ساختار یافته با مدیران ارشد شهرداری، نمایندگان شورای شهر، کارشناسان برنامه ریزی شهری و پژوهشگران مدیریت عمومی انجام شد و مضامین مرتبط با موانع قانونی، فرهنگ سازمانی، منابع مالی و زیرساخت های فناوری استخراج گردید. در نهایت، یک نظرسنجی میدانی به ۲۰۰ شهروند (نمونه گیری طبقه بندی شده بر مبنای سن، جنسیت و تحصیلات) توزیع شد؛ سوالاتی درباره رضایت از خدمات عمومی، میزان مشارکت در جلسات مشورتی، ارزیابی شفافیت تصمیم گیری و استفاده از پلتفرم های دیجیتال مطرح شد. داده های حاصل با نرم افزار SPSS مورد تحلیل توصیفی، همبستگی پیرسون، آزمون t مستقل و تحلیل عاملی اکتشافی قرار گرفت و نتایج کیفی با روش برش (triangulation) تایید شد. نتایج نشان داد که درصد تفویض اختیارات به شهرداری ها در تهران ۲۲ % است؛ در مقایسه با توکیو (۶۵ %) و میلان (۵۸ %) به مراتب کمتر می باشد و همبستگی مثبت قوی بین این درصد و شاخص کارآیی خدمات عمومی (r = ۰.۷۱, p < ۰.۰۱) وجود دارد. نرخ حضور شهروندان در جلسات مشورتی تهران ۱۲ % بوده که نسبت به توکیو (۳۸ %) و میلان (۳۴ %) پایین تر است؛ عدم وجود پلتفرم دیجیتال بازخورد به عنوان عامل کلیدی این کاهش شناسایی شد. همچنین، درصد فرآیندهای کلیدی دیجیتالی شده در توکیو و میلان به طور متوسط ۷۸ % است، در حالی که در تهران تنها ۳۴ % می باشد و این اختلاف با تاخیر در پردازش درخواست ها و کاهش شفافیت گزارش گری مرتبط است. بر پایه این نتایج، پیشنهاد می شود: (۱) تدوین قانون جدید «تفویض اختیارات محلی» برای ارتقاء سهم بودجه تفویضی به حداقل ۴۵ % و تعیین شاخص های عملکردی (KPIs) برای هر بخش؛ (۲) توسعه پلتفرم های مشارکتی آنلاین (وب سایت/اپلیکیشن) جهت افزایش نرخ مشارکت شهروندی به حداقل ۲۵ % در دو سال آینده؛ (۳) سرمایه گذاری در زیرساخت های GIS، حسگرهای IoT و پردازش داده های بزرگ برای دیجیتالی سازی حداقل ۷۰ % فرآیندهای کلیدی شهر؛ (۴) ادغام سامانه های گزارش دهی شهرداری ها با سامانه ارزیابی عملکرد ملی به منظور تقویت پاسخگویی و قابلیت مقایسه. در مجموع، پژوهش نشان می دهد که توانمندسازی شهرداری ها از طریق افزایش تفویض اختیارات، تقویت مشارکت شهروندی و پذیرش فناوری های هوشمند، می تواند نقش موثری در بهبود حکمرانی محلی و کارآمدی مدیریت دولتی ایفا نماید.

کلیدواژه ها:

حکمرانی محلی ، مدیریت دولتی ، شهرداری ، تفویض اختیارات ، مشارکت شهروندی هوشمندسازی شهری ، GIS ، IoT ، Big Data ، کارآیی خدمات عمومی ، پاسخگویی.