بررسی تاثیر فضای فیزیکی و طراحی کلاس بر مشارکت فعال دانش آموزان

این پژوهش به بررسی اثر ترکیبی فاکتورهای فضایی (مساحت سرانه، نوردهی طبیعی، کیفیت صوتی)، طراحی مبلمان (قابلیت تنظیم و جابجایی) و فناوری های تعاملی (Smartboard/AR) بر مشارکت فعال دانش آموزان در دوره متوسطه می پردازد. برای این منظور، در شش مدرسه متوسطه شهری و روستایی، ۲۴ کلاس درس با ترکیب متفاوت فضاها انتخاب شد و به صورت تصادفی به دو گروه مداخله (قابلیت تنظیم مبلمان و/یا فناوری تعاملی) و کنترل تقسیم گردید. نمونه مطالعه شامل ۲۴۰ دانش آموز (میانگین سنی = ۱۵.۲ ± ۰.۶ سال) بود. در قالب روش ترکیبی (mixed‑methods) داده های کمی از طریق پرسشنامه مشارکت فعال (α = ۰.۹۲)، حسگرهای محیطی (نورسنج، میکروفن) و دستگاه های ECG غیرتهاجمی (HRV) جمع آوری شد؛ هم­چنین به صورت سیستماتیک ۱۲۰ ساعت مشاهده رفتار کلاس و ۲۲ مصاحبه نیمه ساختارمند انجام گردید. داده های پس آزمون با آزمون های t‑paired و رگرسیون چندمتغیره تجزیه و تحلیل شدند و اثرهای تعاملی با PROCESS macro (Hayes, ۲۰۱۸) برآورد شد. نتایج نشان داد که افزایش مساحت سرانه به حد ≥ ۱.۵ m²، نوردهی طبیعی ≥ ۳۰۰ lux و کاهش سطح صدا به ≤ ۳۵ dB A به طور معنادار (p < ۰.۰۱) مشارکت فعال را به طور متوسط ۲۲‑۲۴ ٪ افزایش می دهند. همچنین مبلمان قابل تنظیم (β = ۰.۲۱, p = ۰.۰۰۴) و فناوری تعاملی (β = ۰.۲۷, p < ۰.۰۰۱) اثر مثبت مستقلی بر مشارکت داشته اند؛ در حالی که تعامل نور × فناوری نشانگر اثر تقویت کننده (moderation) بود (β = ۰.۱۵, p = ۰.۰۳۵). داده های فیزیولوژیک نیز نشانگر افزایش HRV (به معنی کاهش استرس) در کلاس های با نور و فناوری تعاملی بیشتر بود. تحلیل های کیفی نیز تایید کرد که دانش آموزان احساس «فضای باز»، «روشن ایی کافی» و «قابلیت تنظیم فضا برای کار گروهی» را به عنوان عواملی موثر در تمایل به مشارکت بیان کردند. در مجموع، این پژوهش شواهد تجربی قوی ای ارائه می دهد که فضای فیزیکی بهینه، مبلمان انعطاف پذیر و ادغام فناوری های تعاملی به صورت همزمان می توانند مشارکت فعال دانش آموزان را به طور معناداری ارتقا دهند و به عنوان پایه ای برای سیاست گذاری های طراحی فضاهای آموزشی هوشمند مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

فضای آموزشی ، طراحی مبلمان ، فناوری تعاملی ، مشارکت فعال ، روش ترکیبی ، HRV.