مقایسه نظریات و علت ها و حکمت های دیه زن و آثار آن

فقهای مذاهب اسلامی به اتفاق در قتل نفس، دیه زن را نصف دیه مرد می دانند. با توجه به بحث و گفت وگوهایی که در سال های اخیر در این زمینه مطرح شده، انجام پژوهشی جدی در زمینه مبانی فقهی و حکمت و فلسفه تفاوت دیه زن و مرد امری ضروری است. این پژوهش توصیفی تحلیلی به روش مروری و کتابخانه ای با هدف بررسی علت ها و حکمت های تنصیف دیه زن از نگاه موافقان و مخالفان انجام یافت. مطابق نظریه فقهای شیعه مرد و زن در مقابل یکدیگر قصاص می شوند، لیکن قصاص نفس مرد در برابر نفس زن مشروط به پرداخت نصف دیه مرد است، اما در قصاص عضو، زن و مرد تا رسیدن دیه عضو به ثلث دیه کامل با یکدیگر برابرند و پس از آن قصاص عضو مرد در برابر عضو زن مشروط به پرداخت نصف دیه عضو مرد است. دیه نفس زن نیز نصف دیه نفس مرد است، لیکن مرد و زن در دیه عضو تا رسیدن آن به ثلث دیه کامل با یکدیگر مساویند و پس از آن دیه عضو زن به نصف دیه عضو مرد کاهش می یابد. بر اساس نظر موافقان، تفاوت بین زن و مرد در قصاص و دیه از احکام ثابت اسلام بوده، لذا قابل تغییر نیست؛ اگرچه حکومت اسلامی در مقابل زنان سرپرست خانوار مکلف به جبران خسارت می باشد. بدین جهت فلسفه این تفاوت را باید در کلیت نظام حقوقی اسلام جستجو نمود. مسلم است که این حکم تبعیض بین زن و مرد به لحاظ جنسیت و کم ارزش دانستن جان و حق حیات زن یا ترویج خشونت بر ضد وی نیست. مخالفان نیز این مساله موجب کم ارزش شمرده شدن جان و حق حیات زن دانسته و مواردی از قبیل حق و عدالت خداوند و امضایی بودن حکم تنصیف دیه زن و نبودن مانع شرعی و مقتضیات زمان و مکان را برای رد یا اصلاح آن عنوان کرده اند.

کلیدواژه ها:

قصاص ، تنصیف ، دیه ، زن