نقش مدرسه در پرورش مسئولیت پذیری دانش آموزان

مسئولیت پذیری به عنوان یکی از ارکان اساسی تربیت اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان، نقشی حیاتی در شکل گیری شهروندانی کارآمد، متعهد و اخلاق مدار ایفا می کند. این مقاله با هدف تبیین و تحلیل نقش بنیادین نهاد مدرسه در فرایند پرورش این صفت ارزشمند در دانش آموزان، به بررسی ابعاد نظری و عملی آن می پردازد. مدرسه، به عنوان دومین نهاد رسمی جامعه پذیری پس از خانواده، محیطی ساختارمند و پویا برای تمرین مهارت های زندگی و پذیرش تعهدات اجتماعی فراهم می آورد. در این پژوهش، ابتدا مفهوم مسئولیت پذیری و اهمیت آن در ساحت های فردی و اجتماعی واکاوی می شود و سپس مبانی نظری این سازه روان شناختی و تربیتی مورد مداقه قرار می گیرد. ابعاد گوناگون مسئولیت پذیری شامل مسئولیت پذیری اخلاقی، اجتماعی، آموزشی و شخصی شناسایی و مورد بررسی قرار می گیرد. نقش برنامه های درسی رسمی و پنهان، تعاملات معلم و مدیر، و فرهنگ سازمانی مدرسه در تسهیل یا ممانعت از این فرایند تحلیل می شود. در ادامه، راهبردهای آموزشی و تربیتی مبتنی بر تجربه و شواهد علمی که می توانند به تقویت این ویژگی کمک کنند، معرفی می گردند. در نهایت، چالش ها و موانع اجرایی موجود در نظام آموزشی برای نهادینه سازی مسئولیت پذیری مورد بحث قرار گرفته و راهکارهای عملیاتی پیشنهاد می شود. یافته های پژوهش حاکی از آن است که پرورش مسئولیت پذیری نیازمند یک رویکرد جامع نگر است که تمامی اجزای نظام مدرسه، از برنامه درسی گرفته تا تعاملات روزمره، را درگیر سازد و دانش آموز را به عاملیت فعال در فرایند یادگیری و اجتماع خود تبدیل نماید.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی:مسئولیت پذیری ، تربیت اخلاقی ، تعلیم و تربیت ، مدرسه ، دانش آموز ، جامعه پذیری ، برنامه درسی پنهان.