نقش عوامل محیطی و فرهنگی مدارس در شکل گیری خلاقیت، نوآوری و انگیزش تحصیلی دانش آموزان: یک مطالعه مروری

مدرسه به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای تربیتی، نقشی اساسی در شکل گیری ابعاد مختلف رشد شناختی، عاطفی و انگیزشی دانش آموزان ایفا می کند. عوامل محیطی و فرهنگی حاکم بر مدارس، از جمله جو آموزشی، روابط بین فردی، شیوه های مدیریتی و ارزش های فرهنگی غالب، می توانند زمینه ساز پرورش یا تضعیف خلاقیت، نوآوری و انگیزش تحصیلی در دانش آموزان باشند. هدف از این مطالعه مروری، بررسی و تحلیل پژوهش های انجام شده در زمینه نقش عوامل محیطی و فرهنگی مدارس در شکل گیری خلاقیت، نوآوری و انگیزه تحصیلی دانش آموزان است. در این مقاله، با مرور نظام مند منابع علمی داخلی و خارجی منتشرشده در حوزه روان شناسی تربیتی و علوم آموزشی، ابعاد مختلف محیط مدرسه و فرهنگ آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. نتایج حاصل از بررسی ادبیات پژوهش نشان می دهد که محیط های آموزشی حمایت گر، مشارکتی و انعطاف پذیر، در کنار فرهنگ مدرسه مبتنی بر تعامل مثبت، احترام متقابل و تشویق تفکر مستقل، نقش مهمی در ارتقای خلاقیت و نوآوری دانش آموزان ایفا می کنند. همچنین یافته ها حاکی از آن است که جو مدرسه ای مثبت و انگیزه بخش، می تواند با افزایش احساس تعلق، خودکارآمدی و علاقه به یادگیری، انگیزش تحصیلی دانش آموزان را تقویت کند. مطالعات مرورشده تاکید دارند که سبک رهبری مدیران مدارس، روش های تدریس معلمان، کیفیت تعاملات اجتماعی و فرصت های یادگیری فعال، از مهم ترین مولفه های محیطی و فرهنگی موثر بر رشد خلاقیت و انگیزش تحصیلی به شمار می روند. در مقابل، محیط های آموزشی خشک، رقابت محور و فاقد حمایت عاطفی، می توانند مانعی در مسیر بروز نوآوری و کاهش دهنده انگیزه تحصیلی دانش آموزان باشند. بر این اساس، نتایج این مطالعه بر ضرورت توجه سیاست گذاران آموزشی و برنامه ریزان درسی به بهبود محیط و فرهنگ مدارس تاکید دارد و طراحی مداخلات آموزشی مبتنی بر ایجاد فضای یادگیری پویا و خلاق را به عنوان راهکاری موثر برای ارتقای کیفیت آموزش پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

محیط مدرسه ، فرهنگ مدرسه ، خلاقیت ، نوآوری ، انگیزش تحصیلی ، مطالعه مروری