مبانی فقهی مهریه و الزام به پرداخت آن

مهریه به عنوان یکی از نهادهای مهم حقوق خانواده، ریشه ای عمیق در فقه اسلامی دارد و از دیرباز به عنوان حق مالی زن و نمادی از تکریم و احترام به جایگاه او در نظام خانواده مورد توجه بوده است. در فقه امامیه، مهریه نه تنها یک تعهد مالی صرف، بلکه نهادی مبتنی بر مبانی شرعی، اخلاقی و اجتماعی است که با تحقق عقد نکاح، بر ذمه زوج مستقر می شود. الزام به پرداخت مهریه، برخاسته از اصل وفای به عقد، قاعده تسلیط، احترام به اراده طرفین و نیز ادله قرآنی و روایی است که بر لزوم پایبندی به تعهدات مالی تاکید دارند. این پژوهش با رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی مبانی فقهی مهریه و الزام زوج به پرداخت آن در فقه امامیه می پردازد و تلاش می کند جایگاه مهریه را در چارچوب قواعد عمومی قراردادها و نهادهای مالی فقه تبیین کند. در این راستا، ابتدا مفهوم و ماهیت فقهی مهریه مورد بررسی قرار گرفته و سپس ادله شرعی الزام به پرداخت آن، از جمله آیات قرآن، روایات، اجماع و قواعد فقهی تحلیل می شود. همچنین نقش قصد و رضای طرفین، تاثیر عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن مهریه و آثار حقوقی امتناع از پرداخت آن در پرتو مبانی فقهی بررسی می گردد.نتیجه پژوهش نشان می دهد که از منظر فقه امامیه، مهریه دینی مستقر و لازم الوفاست و اصل بر الزام زوج به پرداخت آن است، مگر در موارد استثنایی که با دلایل معتبر شرعی یا حقوقی همراه باشد. این تحلیل می تواند مبنایی برای تفسیر صحیح مقررات حقوقی مربوط به مهریه و ایجاد تعادل میان حقوق و تکالیف زوجین در نظام حقوقی ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

مهریه ، فقه امامیه ، الزام به پرداخت ، عقد نکاح ، قواعد فقهی