طراحی مدل حکمرانی نظام سلامت با تمرکز بر نهادهای مدنی

زمینه و هدف: حکمرانی نظام سلامت به عنوان یکی از مهم ترین حوزه های مدیریت سلامت عمومی، نقش تعیین کننده ای در ارتقای کارایی، شفافیت، پاسخگویی و تعامل بین نهادهای ذی ربط دارد. در بسیاری از کشورها، توجه به نهادهای مدنی در حکمرانی سلامت به منزله ابزاری برای افزایش مشروعیت و کارآمدی تصمیم گیری مطرح شده است. با وجود مطالعات گسترده در زمینه حکمرانی سلامت، تمرکز بر نقش نهادهای مدنی در قالب یک مدل بومی کمتر بررسی شده است، لذا هدف این پژوهش، طراحی مدل حکمرانی نظام سلامت با تاکید بر نهادهای مدنی بود. روش پژوهش: مطالعه حاضر با روش آمیخته و طراحی متوالی اکتشافی، در بازه زمانی مهر ۱۴۰۳ تا خرداد ۱۴۰۴ در سه مرحله انجام شد.  در مرحله اول، برای شناسایی ابعاد و مولفه های کلیدی، از تکنیک دلفی فازی در ۳ دور متوالی استفاده گردید. جامعه آماری شامل ۱۵ نفر از خبرگان حوزه سلامت و نهادهای مدنی شامل خط مشی گذاران عالی، کارشناسان ارشد وزارت بهداشت، مشاوران وزیر، مدیران سازمان های مردم نهاد، مدیران و کارشناسان سازمان های بیمه گر سلامت و نمایندگان بیماران و خانواده ها به ویژه انجمن های حمایتی بیماران خاص بود که با روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده های این مرحله پرسشنامه دلفی برای خبرگان و در مرحله کمی پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر ۵ بعد و ۲۴ مولفه بود. روش نمونه گیری مرحله کمی، تصادفی طبقه ای و حجم نمونه ۳۸۶ نفر بود. داده ها با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری، تحلیل مسیر و تحلیل عاملی تاییدی از طریق نرم افزار Smart PLS ۴ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد حکمرانی نظام سلامت با تمرکز بر نهادهای مدنی دارای ۵ بعد اصلی است: حکمرانی شبکه ای، همکاری و مشارکت، مدیریت منابع مالی، حکمرانی شفافیت و نظارت و ارزیابی. همچنین، یافته ها نشان داد تمامی اجزای مدل دارای ارتباط معنی داری با مفهوم اصلی بودند و حکمرانی شبکه ای بیشترین بار عاملی را در مدل داشت و مشارکت همگانی به عنوان مولفه کلیدی آن شناسایی شد. نتیجه گیری: براساس نتایج، حکمرانی سلامت مبتنی بر نهادهای مدنی می تواند موجب ارتقای شفافیت، بهبود کارایی و توسعه تعاملات بین نهادی گردد. نوآوری این پژوهش در تاکید بر نقش جامعه مدنی در حکمرانی سلامت و استفاده همزمان از تکنیک دلفی فازی و مدل یابی معادلات ساختاری است. پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تقویت جایگاه نهادهای مدنی، شفاف سازی سازوکارهای مالی و ایجاد نظام بازخورد مستمر، شرایط لازم برای تحقق حکمرانی متعالی در نظام سلامت را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

Governance ، Health System ، Civil institutions ، حکمرانی ، نظام سلامت ، نهادهای مدنی