بررسی و نقد نظریه وجود ذهنی با تاکید بر حکمت متعالیه و انسجام معرفتی

معرفت شناسی در فلسفه غرب و اسلامی، به ویژه در دوران معاصر، اهمیت فراوانی یافته است. از چالش برانگیزترین مباحث تبیین و ارزیابی علوم حصولی است که در فلسفه اسلامی تحت عنوان نظریه «وجود ذهنی» بررسی می شود. این نظریه یکی از چهار نظریه مطرح و آخرین تبیین موجود آن است که در حکمت متعالیه شکل گرفته است. مسئله اصلی این پژوهش ارزیابی توانایی این تبیین در رفع چالش های قدیم مانند جمع مقولات متباین و پاسخ به پرسش های معرفت شناسی جدید است. با رویکردی انتقادی و براساس توجه هم زمان به مبناگروی و لزوم انسجام بافت معرفت، این نوشتار نظریه وجود ذهنی را با سه نظریه رقیب مقایسه می کند و بر آن است که این نظریه، هرچند پیشرفت بزرگی در حل مسئله است، از نظر مبانی و نیز انسجام با دیگر مباحث فلسفی نیازمند بسط و تکمیل است. پیشنهادهایی نیز برای بهبود این نظریه مبتنی بر حکمت متعالیه ارائه شده است. اهمیت بررسی این نظریه آن است که هم به مسائل معرفت شناسی معاصر مرتبط است و هم سرنوشت هستی شناسی معرفت در فلسفه اسلامی به تبیین صحیح آن وابسته است. روش تحقیق این مطالعه توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر گردآوری کتابخانه ای اطلاعات است.

کلیدواژه ها:

وجود ذهنی ، اجتماع مقولات ، حکمت متعالیه ، تشکیک ماهیت ، تشکیک وجود