تحول نقش معلم از آموزش دهنده به تسهیل گر در عصر هوش مصنوعی

در آستانه تحولات بنیادین ناشی از ورود هوش مصنوعی (AI) به تمامی عرصه های زندگی، نظام های آموزشی با یک چالش وجودی و فرصت بی نظیر مواجه شده اند. نقش سنتی معلم، که بر انتقال دانش و آموزش مبتنی بر محتوا متمرکز بود، در دنیایی که دسترسی به اطلاعات از طریق الگوریتم ها میسر است، کارآمدی خود را از دست می دهد. این پژوهش با هدف بررسی دقیق تحول پارادایمی نقش معلم از "آموزش دهنده" (Instructor) به "تسهیل گر" (Facilitator) در بستر فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، انجام شده است. این تحول نه تنها مستلزم بازنگری در مهارت های فنی معلمان است، بلکه نیازمند تغییر در نگرش های بنیادین نسبت به فرآیند یادگیری و تعامل انسانی در کلاس درس است.هوش مصنوعی با ارائه قابلیت هایی نظیر شخصی سازی بی سابقه مسیرهای یادگیری، ارزیابی خودکار، و تولید محتوای تطبیقی، می تواند وظایف تکراری و محتوا محور معلم را بر عهده گیرد. این امر فضا را برای تمرکز معلم بر ابعاد انسانی، اجتماعی، عاطفی و شناختی سطح بالاتر یادگیری فراهم می سازد. معلم تسهیل گر، طراح تجارب یادگیری پیچیده، مربی مهارت های قرن بیست و یکم (مانند تفکر انتقادی، حل مسئله خلاقانه، و سواد داده ای)، و راهنمای اخلاقی در استفاده از فناوری های نوظهور خواهد بود.روش تحقیق این مطالعه، ترکیبی از تحلیل اسنادی و مطالعات کیفی-مفهومی است که بر مبنای مرور جامع ادبیات علمی-پژوهشی در حوزه های فناوری آموزشی، روانشناسی یادگیری، و مطالعات آینده پژوهی آموزش تدوین شده است. نتایج نشان می دهد که موفقیت این گذار بستگی به توانایی نظام آموزشی در ارائه آموزش های حرفه ای هدفمند به معلمان، اصلاح ساختارهای ارزشیابی سنتی، و ایجاد زیرساخت های فرهنگی لازم برای پذیرش نقش جدید معلم دارد. چالش های اصلی شامل شکاف دیجیتالی معلمان، ترس از جایگزینی توسط فناوری، و نیاز به تعریف مجدد شایستگی های حرفه ای معلم در عصر دیجیتال است. راهکارهای پیشنهادی بر محور توانمندسازی معلمان در طراحی تجارب یادگیری مشارکتی، توسعه هوش هیجانی در محیط های یادگیری ترکیبی، و ترویج فرهنگ یادگیری مستمر در بین کادر آموزشی متمرکز است. این پژوهش تاکید می کند که هوش مصنوعی ابزاری برای تقویت کارآمدی معلم است، نه جایگزینی برای حضور حیاتی او.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، نقش معلم ، تسهیل گری یادگیری ، تحول آموزشی ، مهارت های قرن بیست و یکم ، آموزش تطبیقی