نقش معلم در شکل دهی رفتار اخلاقی و مسئولیت پذیری دانش آموزان

:در نظام آموزشی معاصر، نقش معلم از انتقال صرف دانش به الگوسازی اخلاقی و پرورش هویت جامع دانش آموزان تکامل یافته است. این پژوهش با هدف واکاوی مکانیسم های تاثیرگذاری معلم بر شکل دهی رفتار اخلاقی و مسئولیت پذیری دانش آموزان و شناسایی شکاف موجود بین آموزش های تئوری و عمل اخلاقی در محیط های مبتنی بر آزمون های استاندارد انجام شده است.روش شناسی:این مطالعه با استفاده از طرح پژوهشی ترکیبی طولی (Longitudinal Mixed-Methods) و رویکرد مشاهده ای پس رویدادی انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۵۵۰ دانش آموز مقطع متوسطه (۱۴ تا ۱۷ سال) در ۳۰ کلاس درس بود که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل فهرست رفتار اخلاقی (EBI)، مقایسه مسئولیت پذیری دانش آموز (SRS) و پروتکل مشاهده ساختاریافته کلاس درس (SCOP) بود. داده ها در دو سطح درون فردی و بین فردی با استفاده از مدل سازی خطی سلسله مراتبی (HLM) در نرم افزار R تحلیل گردید.یافته ها:نتایج نشان داد که ویژگی «ثبات معلم در نمایش رفتارهای اخلاقی» قوی ترین پیش بینی کننده مثبت برای مسئولیت پذیری نهایی دانش آموزان است ($\beta=۰.۳۸$). همچنین، یافته ها حاکی از آن بود که استدلال های اخلاقی مبتنی بر اصول توسط معلم، تاثیر پایدارتری نسبت به فرامین صریح اخلاقی بر نیت دانش آموزان دارد. علاوه بر این، نقش تعدیل کننده «حمایت معلم از استقلال» تایید شد؛ به گونه ای که در کلاس های با حمایت بالا، رابطه بین خودکارآمدی و مسئولیت پذیری دانش آموزان به شکل معناداری تقویت شده بود.نتیجه گیری:پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که مدل سازی رفتاری مشاهده پذیر و کیفیت تعاملات روزمره معلم، اثربخش تر از برنامه های درسی صریح و انتزاعی در درونی سازی ارزش هاست. دلالت های عملی این یافته ها بر ضرورت بازنگری در برنامه های آموزش ضمن خدمت معلمان با تاکید بر شایستگی های مدل سازی اخلاقی و ایجاد محیط های یادگیری مستقل محور تاکید دارد تا مسئولیت پذیری به یک هنجار زیست شده در مدرسه بدل گردد.

کلیدواژه ها:

نقش معلم ، رفتار اخلاقی ، مسئولیت پذیری دانش آموزان ، مدل سازی رفتاری ، مدل سازی خطی سلسله مراتبی (HLM)