بررسی جایگاه آموزش های دفاعی در نظام آموزشی ایران

آموزش های دفاعی به عنوان یکی از مولفه های اساسی تربیت شهروندی و امنیت پایدار، جایگاهی ویژه در نظام های آموزشی معاصر دارند. در نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران، این آموزش ها با هدف ارتقای سطح آگاهی، تقویت روحیه مسئولیت پذیری، آمادگی در برابر تهدیدات سخت و نرم، و نهادینه سازی فرهنگ دفاع و مقاومت طراحی و اجرا می شوند. جایگاه آموزش های دفاعی در ایران ریشه در تجربیات تاریخی، به ویژه دوران دفاع مقدس، و نیز الزامات ژئوپلیتیکی، فرهنگی و ایدئولوژیک کشور دارد.در اسناد بالادستی نظیر قانون اساسی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سیاست های کلی نظام، بر اهمیت تربیت نسلی آگاه، متعهد و توانمند در صیانت از استقلال، تمامیت ارضی و ارزش های ملی و دینی تاکید شده است. بر همین اساس، آموزش های دفاعی در قالب دروس رسمی مانند «آمادگی دفاعی» در دوره متوسطه، برنامه های فوق برنامه، اردوهای آموزشی، و فعالیت های فرهنگی تربیتی در سطوح مختلف آموزشی ارائه می شوند. این آموزش ها صرفا به جنبه های نظامی محدود نبوده، بلکه ابعاد گسترده تری همچون پدافند غیرعامل، مدیریت بحران، دفاع نرم، سواد رسانه ای، امنیت روانی و اجتماعی، و تقویت هویت ملی و دینی را نیز در بر می گیرند.دارد.در اسناد بالادستی نظیر قانون اساسی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سیاست های کلی نظام، بر اهمیت تربیت نسلی آگاه، متعهد و توانمند در صیانت از استقلال، تمامیت ارضی و ارزش های ملی و دینی تاکید شده است. بر همین اساس، آموزش های دفاعی در قالب دروس رسمی مانند «آمادگی دفاعی» در دوره متوسطه، برنامه های فوق برنامه، اردوهای آموزشی، و فعالیت های فرهنگی تربیتی در سطوح مختلف آموزشی ارائه می شوند. این آموزش ها صرفا به جنبه های نظامی محدود نبوده، بلکه ابعاد گسترده تری همچون پدافند غیرعامل، مدیریت بحران، دفاع نرم، سواد رسانه ای، امنیت روانی و اجتماعی، و تقویت هویت ملی و دینی را نیز در بر می گیرند.با این حال، بررسی ها نشان می دهد که آموزش های دفاعی در نظام آموزشی ایران با چالش هایی نظیر غلبه رویکرد نظری بر مهارتی، عدم تناسب محتوای آموزشی با نیازها و اقتضائات روز، محدودیت های زمانی و امکانات آموزشی، و گاه نگرش های کلیشه ای دانش آموزان مواجه است. از سوی دیگر، تحولات سریع فناوری، تغییر ماهیت تهدیدات از سخت به نرم و ترکیبی، و گسترش جنگ های شناختی، ضرورت بازنگری در اهداف، محتوا و روش های آموزش دفاعی را دوچندان کرده است.در مجموع، می توان گفت که آموزش های دفاعی در نظام آموزشی ایران از جایگاه قانونی و ارزشی مهمی برخوردارند، اما برای اثربخشی بیشتر، نیازمند رویکردی نوین، تلفیق آموزش های نظری و عملی، بهره گیری از روش های فعال یاددهی–یادگیری، و هماهنگی بیشتر با تحولات اجتماعی و امنیتی معاصر هستند. تقویت این آموزش ها می تواند نقش موثری در پرورش نسلی آگاه، تاب آور و مسئول در قبال امنیت و آینده کشور ایفا کند.

کلیدواژه ها:

آموزش های دفاعی ، نظام آموزشی ایران ، آمادگی دفاعی ، دفاع نرم ، پدافند غیرعامل ، تربیت شهروندی ، امنیت ملی