تحلیل ابعاد و چالش های تحقق عدالت آموزشی در نظام مدرسه ای

عدالت آموزشی یکی از مفاهیم بنیادین و در عین حال چالش برانگیز در فلسفه تعلیم و تربیت و سیاست گذاری آموزشی است. این مفهوم که فراتر از برابری صرف در تخصیص منابع است، بر فراهم آوری فرصت های منصفانه برای تمامی دانش آموزان به منظور دستیابی به حداکثر پتانسیل خود، صرف نظر از پیشینه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و فردی تاکید دارد. مقاله ی حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر منابع کتابخانه ای و اسنادی، به بررسی عمیق ابعاد، مبانی نظری، چالش ها و راهکارهای تحقق عدالت آموزشی در مدارس می پردازد. در این مقاله، ابتدا به تمایز مفهومی میان برابری و عدالت پرداخته شده و سپس مبانی نظری موضوع با تکیه بر دیدگاه های فیلسوفان و جامعه شناسانی چون ارسطو، جان رالز، آمارتیا سن و پیر بوردیو تشریح می گردد. در بخش تحلیل، ابعاد چهارگانه ی عدالت آموزشی شامل عدالت در دسترسی، عدالت در فرآیند، عدالت در نتایج و عدالت در تخصیص منابع مورد واکاوی قرار گرفته و موانع موجود بر سر راه تحقق هر یک از این ابعاد، از جمله نابرابری های ساختاری، شکاف کیفیت معلمان، سوگیری های موجود در محتوای درسی و نظام های ارزشیابی، بررسی می شوند. همچنین، دیدگاه های مختلف نظری (لیبرال، انتقادی و عدالت اجتماعی) در خصوص این مفهوم مقایسه شده اند. در نهایت، مقاله با ارائه ی یک جمع بندی جامع و پیشنهادهای کاربردی برای سیاست گذاران و کنشگران نظام آموزشی به پایان می رسد. نتیجه گیری نشان می دهد که دستیابی به عدالت آموزشی مستلزم یک رویکرد کل نگر و سیستمی است که نه تنها بر توزیع منصفانه ی منابع، بلکه بر اصلاح فرآیندهای آموزشی و فرهنگی حاکم بر مدارس تمرکز دارد.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، برابری فرصت ها ، مدارس ، شکاف تحصیلی ، سیاست گذاری آموزشی ، سرمایه ی فرهنگی.