نقش میراث تاریخی ایران در توسعه گردشگری پایدار؛ مطالعه موردی: حکومت صفویه

میراث تاریخی هر سرزمین جلوه ای عینی از هویت تمدنی و تجربه های انباشته انسانی است که در پیوندی تنگاتنگ با محیط طبیعی، نیازهای اجتماعی و ساختارهای کالبدی شکل گرفته است. در میان دوره های مختلف تاریخ ایران، عصر صفوی به دلیل بلوغ چشمگیر در معماری، شهرسازی و نظام مدیریت سرزمینی، جایگاهی ممتاز دارد و می توان آن را نقطه عطفی در بازتعریف رابطه انسان و محیط دانست. میراث این دوره، شامل مجموعه های شهری منسجم، بناهای عام المنفعه، مساجد شاخص و شبکه گسترده راه ها و کاروانسراهاست که امروزه علاوه بر ارزش فرهنگی، نقش مهمی در توسعه گردشگری ایران ایفا می کند.مسئله اصلی پژوهش، تعارض میان رویکرد ایستا و موزه ای نسبت به آثار صفوی و نیازهای پویای گردشگری پایدار معاصر است. بسیاری از این آثار به دلیل فقدان بازتعریف کارکردی و نبود مدیریت یکپارچه، دچار فرسودگی شده و ظرفیت های اقتصادی و اجتماعی آن ها در ارتقای معیشت جوامع محلی نادیده گرفته شده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، به واکاوی مولفه های پایداری در میراث صفوی می پردازد.یافته ها نشان می دهد که ویژگی هایی چون رعایت مقیاس انسانی، عدالت فضایی، پیوند ارگانیک میان قدرت، اقتصاد و مذهب و توجه به پایداری محیطی، میراث صفوی را با ابعاد سه گانه پایداری همسو ساخته است. نتایج تحقیق بر آن است که باززنده سازی خلاقانه بناها، به ویژه کاروانسراها، از طریق کاربری انطباقی و مشارکت جوامع محلی، می تواند زمینه ساز توسعه گردشگری پایدار در شهرهای تاریخی ایران باشد.

کلیدواژه ها:

میراث صفوی ، گردشگری پایدار ، معماری و شهرسازی ، باززنده سازی.