بازطراحی کنش پژوهی معلمان بر پایه تفکر انتقادی با ارائه مدل شناختی–روش شناختی

کنش پژوهی معلمان طی سال های اخیر به عنوان یکی از مهم ترین رویکردهای پژوهش در مدرسه، با هدف بهبود عمل آموزشی و توسعه حرفه ای معلمان در نظام آموزشی ایران گسترش یافته است. با این حال، شواهد پژوهشی نشان می دهد بخش قابل توجهی از کنش پژوهی های مدرسه ای، بیش از آنکه مبتنی بر تحلیل نظام مند مسئله و تصمیم گیری مبتنی بر شواهد باشند، به توصیف تجربه های فردی و روایت های غیرساخت یافته محدود مانده اند. این وضعیت، اعتبار علمی، قابلیت انتقال و کارآمدی کنش پژوهی ها را با چالش مواجه ساخته و نقش فرایندهای شناختی معلم در حل مسائل پیچیده آموزشی را کم رنگ کرده است. در این میان، تفکر انتقادی به عنوان یک شایستگی فراشناختی می تواند نقشی محوری در ارتقای کیفیت کنش پژوهی ایفا کند؛ نقشی که تاکنون کمتر به صورت نظام مند در الگوهای رایج کنش پژوهی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی توصیفی و با هدف بازطراحی فرایند کنش پژوهی معلمان بر پایه مولفه های تفکر انتقادی انجام شد. میدان پژوهش، مدارس دولتی شهرستان شاهیندژ بود و مشارکت کنندگان شامل معلمانی بودند که تجربه اجرای کنش پژوهی مستند داشتند و به صورت هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق، بررسی گزارش های مکتوب کنش پژوهی و یادداشت های میدانی گردآوری و با استفاده از تحلیل توصیفی تفسیری مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد به کارگیری تفکر انتقادی، نحوه مواجهه معلمان با مسائل آموزشی را به طور معناداری دگرگون کرده است. معلمان به جای اتکا به برداشت های شهودی و راه حل های تکراری، به بازتعریف مسئله بر اساس شواهد عینی، احتیاط در تفسیر داده ها و بازاندیشی تصمیم های آموزشی روی آوردند. همچنین، شفافیت در مستندسازی فرایند پژوهش و توجه به اعتبار شواهد، موجب افزایش اعتمادپذیری نتایج کنش پژوهی شد.

کلیدواژه ها:

کنش پژوهی معلمان ، توسعه حرفه ای معلمان ، تفسیر داده ها