ارزیابی گزارش های متون جغرافیایی قرن سوم تا هشتم هجری درباره مکران

مکران در بازه زمانی قرن سوم تا هشتم هجری قمری پهنه سرزمینی وسیعی در جنوب شرق ایران بود که بخش بزرگی از بلوچستان فعلی را شامل می شد. در فاصله قرون یاد شده، نوسانات و تغییرات سیاسی متعددی در شرق و جنوب شرق ایران ایجاد شده بود و حکومت های متعددی با مرزها و ساختار سیاسی متنوعی بر سر کار آمدند. از طرفی گستردگی ایالات و تعریف ایالات جزئی تر و مشخص شدن حدود و ثغور و مرزهای ایالات نیز میان جغرافیدانان محل اختلاف بود. با توجه به گستردگی ایالت مکران در این فاصله زمانی و ساختار و مرزهای سیاسی متغیر حکومت ها و عدم بازدید مستقیم جغرافی نگاران از مکران در آن دوره، این سوال پیش می آید که راجع به سرزمین مکران در متون جغرافیایی قرن سوم تا هشتم هجری قمری چه اشکالاتی راه یافته است؟ از آنجا که اغلب جغرافی نویسان قرن سوم تا هشتم هجری مستقیما به مکران مراجعه نکرده اند و بر اساس گزارش های غیر مستقیم به توصیف این سرزمین پرداخته اند، اطلاعات ارائه شده در این متون نشانگر آن است که منابع مورد استفاده نویسندگان محدود بوده و گزارش های مندرج در متون جغرافیایی عمدتا مشابه، تکراری و در برخی موارد غیردقیق و اشتباه است. هدف از این نوشتار تبیین اشکالات و ایرادات موجود در گزارش های جغرافی نویسان قرن سوم تا هشتم هجری درباره مکران است. این مقاله به روش تاریخی با توصیف و تحلیل داده های گردآوری شده از منابع کتابخانه ای و استفاده از قدیمی ترین نسخه چاپ شده متون جغرافیایی، نگاشته شده است.

کلیدواژه ها:

مکران ، متون جغرافیایی ، قرن سوم ، قرن هشتم ، جغرافی نگاران