مدال ها و نشان های فرهنگی و علمی در دوره های قاجاریه و پهلوی و قدرت سیاسی

مدال ها و نشان های علمی و فرهنگی، یکی از مهم ترین ابزارهای نمادین در فرآیند مشروعیت بخشی به قدرت سیاسی در ایران معاصر بوده اند. این نمادها از دوره قاجاریه، به ویژه با شکل گیری نهادهای جدید آموزشی و فرهنگی، فراتر از نقش تزئینی یا تشویقی عمل کرده و به سازوکارهایی موثر در بازنمایی و تثبیت نظم سیاسی تبدیل شدند. ضرورت این پژوهش از آن جا ناشی می شود که کارکردهای سیاسی و فرهنگی این نشان ها کمتر در چارچوب نظری دقیق و تطبیقی مورد توجه قرار گرفته است.پرسش اصلی تحقیق آن است که مدال ها و نشان های علمی در دوره های قاجار و پهلوی چگونه در خدمت ساختار سیاسی عمل کرده و چه نقشی در بازتولید، مشروعیت بخشی و تفکیک نخبگان ایفا کرده اند؟ بر این اساس، فرضیه پژوهش بیان می دارد که این نشان ها، در قالب سرمایه نمادین، ابزاری برای شناسایی و تقویت جایگاه نخبگان همسو با نظام سیاسی و حذف یا به حاشیه راندن روشنفکران مستقل بوده اند.روش پژوهش به صورت تاریخی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و بررسی اسناد و مطبوعات دوره های مورد نظر است. چارچوب نظری مقاله، تلفیقی از نظریه سرمایه نمادین پی یر بوردیو و مفهوم قدرت مشروع در اندیشه ماکس وبر است.یافته های پژوهش نشان می دهد که نشان های علمی، علاوه بر کارکرد فرهنگی، نقش فعالی در مدیریت مناسبات قدرت، بازنمایی اقتدار دولت و سازمان دهی نخبگان در چارچوب دولت–ملت مدرن ایفا کرده اند. این تحلیل، افقی تازه برای فهم مناسبات پیچیده میان فرهنگ، علم و سیاست در تاریخ ایران می گشاید.

کلیدواژه ها:

مدال و نشان های علمی ، شورای عالی معارف ، دارالفنون ، دانشگاه تهران ، قاجاریه ، پهلوی