تاثیر آلودگی هوای تهران روی سازگاری درختان چنار(.Platanus orientalis L) و اقاقیا (.Pobinia pseudoacacia L)

سابقه و هدف: درختان موجود در محیط شهری می توانند از طریق فیلتر کردن و جذب گازها و ذرات سبب بهبود کیفیت هوا شوند، اما این درختان ممکن است خود در معرض خطر آلودگی هوا قرار گیرند. در گذشته از درختان چنار (Platanus orientalis L.) به فراوانی در ایجاد پوشش گیاهی تهران استفاده شده بود، اما امروزه این درختان به تدریج در حال از بین رفتن هستند. اقاقیا (Robinia pseudoacacia L.) ازجمله درختان مقاومی است که با انواع آب و هوا سازگاری می یابد و برای زیبا سازی فضای سبز کشت می شود، بنابراین به منظور مشخص شدن علت حساسیت چنار و مقاومت نسبی اقاقیا، برخی ویژگی های فیزیولوژیکی برگ آن ها در اواخر بهار در سه منطقه از تهران با آلودگی هوای متفاوت بررسی شد.مواد و روش ها: ۲۰ برگ از پنج پایه درخت چنار و اقاقیا از سه پارک صدرا (منطقه ۲۲)، المهدی (منطقه ۹) و اوستا (منطقه ۱۱)، واقع در غرب تا مرکز تهران جمع آوری شدند. با استفاده از اطلاعات اداره کنترل کیفیت هوای تهران، پارک المهدی و اوستا به عنوان مناطق آلوده و پارک صدرا به عنوان منطقه به نسبت پاک شهر تهران تعیین شد. به کمک دستگاه هدایت سنج روزنه، هدایت روزنه (تعرق روزنه)، مقاومت روزنه و رطوبت نسبی برگ ها بر روی درخت اندازه گیری شد. سنجش میزان کلروفیل و کاروتنوئید به روش Porra (۲۰۰۲) و میزان آنتوسیانین به روش Mancinelli و همکاران (۱۹۸۸) انجام گرفت. از برگ های خشک شده و نیز نمونه خاک های سه منطقه با استفاده از دستگاه Digesdahl به روش Pichtel و Bradway (۲۰۰۸) عصاره گیری شد. درنهایت، با استفاده از دستگاه ICP جذب اتمی، غلظت عناصر آهن، روی، نیکل و مس در هریک از عصاره های حاصل از برگ ها و خاک تعیین شد. آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی در پنج تکرار به اجرا درآمد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SAS version ۹.۱ انجام شد. تجزیه واریانس داده ها با روش Two Way Anova و مقایسه میانگین ها براساس آزمون چنددامنه ای دانکن انجام گرفت. نتایج: بررسی خاک نشان داد که نوع بافت خاک سه منطقه، تفاوت اندکی با یکدیگر دارند و آلودگی فلزات سنگین بیشتر از حد مجاز در آن ها مشاهده نشد. برای هر دو درخت اقاقیا و چنار، بیشترین تعرق یا هدایت روزنه برگ در مناطق آلوده و کمترین آن در برگ های پارک صدرا بود. برعکس، بیشترین مقاومت روزنه در برگ های هر دو درخت در پارک صدرا مشاهده شد، اما مقدار این متغیر همانند رطوبت برگ در درخت چنار سه منطقه باهم اختلاف معنی داری نداشتند. کمترین درصد رطوبت برگ درختان اقاقیا مربوط به پارک صدرا بود (P<۰.۰۱). بیشترین مقدار کلروفیل و کاروتنوئید در برگ های چنار (P<۰.۰۱) و اقاقیا مربوط به پارک صدرا بود. برگ های چنار پارک صدرا، بیشترین مقدار آنتوسیانین را داشتند (P<۰.۰۱)، درحالی که کمترین مقدار آنتوسیانین در برگ های اقاقیا در پارک صدرا مشاهده شد (P<۰.۰۵). تحت تاثیر آلودگی هوا، مقدار چهار عنصر آهن، روی، نیکل و مس در برگ درختان چنار، تغییر معنی داری نکرده بود. به طورکلی، مقدار عناصر روی و نیکل در برگ درختان چنار نسبت به برگ درختان اقاقیا بیشتر بود. برعکس، برگ اقاقیا حاوی مقادیر زیادی از آهن و مس بود. مقدار آهن در برگ اقاقیای مناطق آلوده، بیشتر از منطقه پاک بود (P<۰.۰۱). کمترین مقدار نیکل در برگ های اقاقیای پارک المهدی مشاهده شد (P<۰.۰۵). مقادیر مس و روی در برگ های درختان اقاقیای سه منطقه با یکدیگر اختلاف معنی دار نداشتند.نتیجه گیری کلی: به نظر می رسد که اقاقیا برخلاف چنار، تحت تاثیر آلودگی هوا تا اواخر بهار دچار کاهش مقدار کلروفیل و کاروتنوئید نمی شود. این احتمال وجود دارد که یکی از سازوکارهای دفاعی این گیاه، توان افزایش مقدار آنتوسیانین برگ ها باشد. همچنین، آلودگی هوا، هدایت روزنه های هر دو گیاه را افزایش داد. اقاقیا با کاهش مقاومت روزنه و افزایش رطوبت برگ از خشک شدن برگ در اثر از دست دادن آب جلوگیری می کند، درحالی که روزنه های برگ چنار چنین واکنشی را نداشتند و علائم نکروزه شدن و خشکی برگ آن به طور مشخص در منطقه آلودگی طرح ترافیک قابل مشاهده بود.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، صفات فیزیولوژیکی ، فضای سبز ، مقاومت گیاه ، فلزات سنگین