تاثیر پدیده زوال بر جذب عناصر غذایی برگ در درختان سالم و درختان متاثر از زوال بلوط ایرانی (.Quercus brantii Lindl) در جنگل های کهگیلویه و بویراحمد

سابقه و هدف: پدیده زوال بلوط با بروز خشکیدگی در پایه های مختلف بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.)، به عنوان گونه غالب درختی در جنگل های زاگرس، همراه شده است. دانستن چگونگی تغییرات عناصر غذایی در برگ درختان روبه زوال می تواند اطلاعات مناسبی در خصوص پاسخ های فیزیولوژیک درختان به این تنش ها ارائه کند. باتوجه به افزایش روزافزون زوال در جنگل های زاگرس جنوبی، هدف اصلی این پژوهش، مقایسه تغییرات عناصر غذایی موجود در برگ درختان بلوط روبه زوال و سالم در جنگل های کهگیلویه و بویراحمد در دو سال متوالی بود.مواد و روش ها: درختان از دو رویشگاه یک هکتاری در منطقه سرآبتاوه (شاهد) و منطقه سی سخت (زوال) انتخاب شدند. در قطعه نمونه متاثر از زوال، پنج پایه سالم و پنج پایه خشکیده و در قطعه نمونه شاهد فقط پنج درخت سالم انتخاب شدند. نمونه های برگ در اواخر فصل رویش (مرداد) در دو سال متوالی ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ جمع آوری شدند. نمونه برداری برگ از میانه ارتفاع تاج درخت و در چهار جهت جغرافیایی اصلی انجام گرفت. به طوری که از هر جهت تاج، پنج برگ انتخاب شد. درنهایت، ۲۰ برگ به عنوان یک نمونه مرکب برای هر درخت در نظر گرفته شد. غلظت عناصر ضروری و ریزمغذی در برگ با روش های متداول عصاره گیری و اندازه گیری شدند. درنهایت، از تجزیه واریانس دوطرفه و اختلاف میانگین به روش دانکن برای مقایسه بین تیمارهای مختلف از طریق نرم افزار R استفاده شد.نتایج: به طورکلی در همه قطعه های نمونه برداری، غلظت عناصر نیتروژن بین یک تا ۶/۱ درصد، پتاسیم برگ حدود ۲/۰ تا یک درصد و فسفر برگ بین ۱/۰ تا ۲/۰ درصد متغیر بود. نتایج نشان داد که سال نمونه برداری (۱۳۹۹ و ۱۴۰۰) اثر معنی داری بر غلظت عناصر اندازه گیری شده به استثناء منیزیم برگ درختان بلوط داشت. مقدار نیتروژن در سال دوم نسبت به سال اول در هر سه توده کاهش یافت، اما این کاهش تنها در درختان ناسالم منطقه زوال یافته از نظر آماری معنی دار بود. فسفر در همه توده ها بین دو سال نوساناتی نشان داد، اما اختلاف آن از نظر آماری معنی دار نبود. همچنین، پتاسیم با وجود افزایش نسبی در سال دوم، اختلاف معنی داری بین دو سال در هیچ یک از توده ها نشان نداد.  مقایسه میانگین داده های عناصر دیگر برگ نشان داد که مقدار آهن، روی و منگنز به طور معنی داری در توده های مورد بررسی در سال دوم، بیشتر از سال اول بودند. همچنین، مقادیر عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم در طی سال های مطالعه در منطقه زوال، بیشتر از شاهد به دست آمد. عناصر منگنز، مس و روی نیز بیشترین مقدار را در درختان سالم منطقه شاهد و سپس، درختان ناسالم منطقه زوال و کمترین مقدار را در درختان سالم منطقه زوال داشتند.نتیجه گیری کلی: باتوجه به تغییرات معنی دار اغلب عناصر در برگ درختان زوال یافته نسبت به درختان سالم می توان نتیجه گیری کرد که زوال بلوط ایرانی با کاهش نیتروژن و فسفر وافزایش عناصر پتاسیم، آهن، روی و منگنز بر جذب مواد مغذی در برگ این درختان تاثیر داشته است. اندازه گیری مواد مغذی برگ درختان می تواند میزان جذب در بوم سازگان جنگلی و روابط تنش های گیاهی- محیطی را منعکس کند. تغییرات مشاهده شده در پژوهش پیش رو ممکن است به دلیل سازوکار های دفاعی درختان اتفاق افتاده باشد تا تحمل درختان را در برابر تنش های محیطی افزایش دهد. به همین دلیل، درک بهتر از اثرات زوال بر تغذیه درختان برای توسعه راهبردهایی برای کمینه کردن آسیب ناشی از زوال، مفید خواهد بود. واژه های کلیدی: تنش محیطی، جنگل های زاگرس جنوبی، خشکیدگی، ریزمغذی، فیزیولوژی.

کلیدواژه ها:

تنش محیطی ، جنگل های زاگرس جنوبی ، خشکیدگی ، ریزمغذی ، فیزیولوژی