بررسی اثر بخشی راهکارهای ایجاد انگیزه در دانش آموزان در پیشرفت تحصیلی

در عصر یادگیری های خودراهبر و آموزش های تعاملی، مفهوم «معماری انگیزشی در کلاس درس» به منزله ی طراحی نظام مند محیط یادگیری، به گونه ای که با نیازهای بنیادین روان شناختی دانش آموزان همسو شود، از اهمیت روزافزونی برخوردار است. این رویکرد، به جای تمرکز بر پیامدهای بیرونی مانند پاداش و تنبیه، بر ساختار درونی انگیزش و برانگیختگی طبیعی دانش آموزان برای یادگیری تاکید دارد. نظریه ی خودتعیین گری دسی و رایان (Deci & Ryan) با سه نیاز بنیادین خودمختاری، شایستگی و ارتباط، مبنای این معماری را فراهم می سازد و در کنار آن، دیدگاه های مزلو در سلسله مراتب نیازها، ویگوتسکی در ناحیه مجاور رشد، بندورا در خودکارآمدی، راجرز در یادگیری اصیل و دیویی در تجربه ی معنادار، به غنای نظری این چارچوب می افزایند.در چنین معماری ای، معلم به مثابه «طراح محیط انگیزشی» عمل می کند؛ کسی که ضمن شناخت نیازهای عاطفی، شناختی و اجتماعی دانش آموزان، ساختار تعامل های کلاسی را به گونه ای سامان می دهد که احساس رشد، تعلق و معنا را برانگیزد. از این منظر، کامیابی تحصیلی نه صرفا نتیجه ی توانایی شناختی، بلکه پیامد افروخته شدن انگیزش درونی، تقویت خودتنظیمی و تجربه ی موفقیت در بستر تعاملات حمایتگر است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر نظریه، فرایند گذار از «نیازهای بنیادین» تا «کامیابی تحصیلی» را در قالب مدل معماری انگیزشی بررسی کرده و با اتکا بر دیدگاه های روان شناسان انسان گرا، اجتماعی فرهنگی و شناختی رفتاری، چارچوبی تلفیقی برای مدیریت انگیزش در کلاس درس ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

انگیزش درونی ، خودتعیین گری ، نیازهای بنیادین ، خودکارآمدی ، کامیابی تحصیلی ، معماری انگیزشی.