بررسی تاثیر آموزش مسئولیت پذیری بر بهبود انضباط فردی دانش آموزان متوسطه اول

انضباط فردی یکی از مولفه های بنیادین رشد اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان در دوره متوسطه اول محسوب می شود و نقش مهمی در شکل گیری رفتارهای مسئولانه، خودکنترلی و سازگاری اجتماعی ایفا می کند. در سال های اخیر، نظام های آموزشی توجه فزاینده ای به آموزش مسئولیت پذیری به عنوان راهبردی پیشگیرانه و تربیتی برای کاهش بی نظمی های رفتاری و تقویت نظم درونی دانش آموزان داشته اند. آموزش مسئولیت پذیری با تاکید بر خودارزیابی، پذیرش پیامدهای رفتار، مشارکت در تصمیم گیری ها و ایفای نقش های اجتماعی در محیط مدرسه می تواند زمینه ساز شکل گیری انضباط پایدار و درونی شود؛ انضباطی که نه بر پایه تنبیه بیرونی بلکه بر اساس خودکنترلی و تعهد اخلاقی استوار است. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش مسئولیت پذیری بر بهبود انضباط فردی دانش آموزان دختر و پسر متوسطه اول شهرستان سنقر استان کرمانشاه است. این پژوهش با رویکرد نیمه آزمایشی و با استفاده از طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان متوسطه اول مدارس دولتی شهرستان سنقر بود که از میان آنان نمونه ای به روش تصادفی خوشه ای انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. برای گروه آزمایش، برنامه آموزشی مسئولیت پذیری طی چند جلسه طراحی و اجرا شد که محورهایی چون مسئولیت فردی در انجام تکالیف، رعایت قوانین مدرسه، احترام به دیگران، مدیریت زمان، خودنظارتی رفتاری و مشارکت در امور گروهی را در بر می گرفت. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه انضباط فردی و مقیاس مسئولیت پذیری دانش آموزان بود که روایی محتوایی آن ها توسط متخصصان تعلیم و تربیت تایید و پایایی آن ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. یافته های پژوهش نشان داد میانگین نمرات انضباط فردی دانش آموزان گروه آزمایش در مرحله پس آزمون به طور معناداری نسبت به پیش آزمون افزایش یافته است، در حالی که در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین نتایج تحلیل کوواریانس بیانگر آن بود که آموزش مسئولیت پذیری تاثیر معناداری بر مولفه هایی نظیر رعایت مقررات مدرسه، خودکنترلی هیجانی، پایبندی به انجام تکالیف، حضور منظم در کلاس و تعامل مثبت با معلمان و همسالان داشته است. این نتایج حاکی از آن است که مداخلات آموزشی هدفمند در حوزه مسئولیت پذیری می توانند به عنوان راهکاری موثر برای ارتقای نظم فردی و کاهش رفتارهای ناسازگار در محیط مدرسه مورد استفاده قرار گیرند. بر اساس یافته های پژوهش، پیشنهاد می شود برنامه های آموزش مسئولیت پذیری به صورت منظم در قالب فعالیت های پرورشی، کارگاه های مهارت های زندگی و برنامه های درسی مکمل در مدارس متوسطه اول اجرا شود و معاونان پرورشی و معلمان نقش فعالی در تقویت این مهارت ها ایفا نمایند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری ، انضباط فردی ، دانش آموزان متوسطه اول ، آموزش مهارت های زندگی ، تربیت اجتماعی