تغییرات بنیادین در آموزش و پرورش در عصر هوش مصنوعی

تحولات فناورانه معاصر، به ویژه در حوزه هوش مصنوعی، آموزش و پرورش را در برابر پرسش هایی قرار داده است که پاسخ به آن ها مستلزم بازنگری در بنیان های نظری و عملی این حوزه است. نظام های آموزشی که برای سال ها بر الگوهای نسبتا ثابت تدریس، برنامه های درسی از پیش تعیین شده و شیوه های ارزشیابی یکنواخت تکیه داشته اند، امروز با شرایطی روبه رو هستند که در آن یادگیری به فرایندی پویا، فردمحور و مبتنی بر داده تبدیل شده است. هوش مصنوعی در این میان به عنوان فناوری ای ظاهر شده که قادر است با تحلیل الگوهای یادگیری، ارائه بازخوردهای هوشمند و پشتیبانی از تصمیم گیری آموزشی، ساختارهای سنتی را به چالش بکشد. این تحول صرفا جنبه فنی ندارد، بلکه پیامدهای عمیقی برای نقش معلم، جایگاه دانش آموز و کارکرد نهاد آموزش و پرورش در جامعه به همراه آورده است.مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی–توصیفی و بر پایه مطالعه هدفمند منابع علمی معتبر، به بررسی تغییرات بنیادینی می پردازد که در نتیجه ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش و پرورش شکل گرفته اند. تمرکز اصلی پژوهش بر تبیین چگونگی تاثیر این فناوری بر کیفیت یادگیری، کارآمدی نظام آموزشی و امکان تحقق عدالت آموزشی است. در این چارچوب، تلاش شده است تا ضمن شناسایی ظرفیت های بالقوه هوش مصنوعی در شخصی سازی یادگیری و ارتقای نقش حرفه ای معلمان، چالش ها و مخاطرات احتمالی آن نیز به صورت واقع بینانه مورد توجه قرار گیرد.یافته های این بررسی نشان می دهد که بهره گیری آگاهانه از سامانه های هوشمند می تواند به ایجاد محیط های یادگیری انعطاف پذیرتر و پاسخ گوتر منجر شود و امکان توجه به تفاوت های فردی یادگیرندگان را افزایش دهد. با این حال، فقدان سیاست گذاری منسجم، ضعف زیرساخت های فناورانه و نگرانی های اخلاقی مرتبط با داده های آموزشی، از جمله عواملی هستند که می توانند مسیر این تحول را با دشواری مواجه کنند. از این رو، مقاله بر ضرورت نگاهی متوازن تاکید دارد؛ نگاهی که در آن فناوری در خدمت اهداف انسانی آموزش قرار گیرد و نه جایگزین آن. این رویکرد می تواند زمینه ساز طراحی نظام آموزشی ای باشد که ضمن بهره گیری از دستاوردهای هوش مصنوعی، به ارزش های بنیادین تربیت و یادگیری وفادار بماند (UNESCO, ۲۰۲۱).

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تحول آموزشی ، یادگیری هوشمند ، آموزش دیجیتال ، آینده آموزش ، نوآوری آموزشی