بار شناختی پنهان در یادگیری دیجیتال و پیامدهای آن بر حواس پرتی شناختی دانش آموزان ابتدایی

گسترش یادگیری دیجیتال در دوره ابتدایی، اگرچه فرصت های ارزشمندی برای غنی سازی تجربه یادگیری فراهم کرده است، اما هم زمان چالش های شناختی تازه ای را به ویژه در حوزه توجه و پردازش اطلاعات ایجاد می کند. کودکان در این مقطع به دلیل ظرفیت محدود حافظه فعال و رشد ناقص کارکردهای اجرایی، بیش از سایر گروه های سنی در برابر محرک های محیط دیجیتال آسیب پذیرند. در چنین بستری، «بار شناختی پنهان» به عنوان یکی از عوامل کمتر شناسایی شده اما تاثیرگذار، می تواند فرایند یادگیری را مختل کرده و موجب حواس پرتی شناختی شود. بار شناختی پنهان به عناصری گفته می شود که مستقیما ماهیت آموزشی ندارند اما به صورت غیرمستقیم منابع توجه کودک را مصرف می کنند؛ عناصری مانند حرکت های اضافی صفحه، جلوه های بصری نامتناسب، اعلان های ناخواسته و ساختارهای پیچیده رابط کاربری. پژوهش حاضر با هدف تبیین دقیق چگونگی شکل گیری بار شناختی پنهان در محیط های یادگیری دیجیتال و تحلیل پیامدهای آن بر حواس پرتی شناختی دانش آموزان ابتدایی انجام شد. این مطالعه از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با دانش آموزان و معلمان، مشاهده موقعیت های واقعی یادگیری دیجیتال، و تحلیل محتوای صفحات آموزشی گردآوری شد. داده ها پس از چند مرحله کدگذاری و مقوله بندی، در قالب الگوی مفهومی نهایی تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بار شناختی پنهان در محیط های دیجیتال به طور گسترده وجود دارد و خود را در قالب محرک های زائد، تنوع بصری نامنظم، سرعت تغییرات بالا و فقدان انسجام طراحی نشان می دهد. این عوامل باعث مصرف بخش قابل توجهی از منابع توجهی دانش آموزان می شوند و توانایی آنان را در پردازش عمیق محتوا کاهش می دهند. یافته ها همچنین بیانگر آن است که حواس پرتی شناختی در کودکان غالبا بدون نشانه های رفتاری آشکار بروز می کند و به شکل کاهش دقت، درگیری سطحی با محتوا، سردرگمی ذهنی و خستگی زودهنگام نمایان می شود.

کلیدواژه ها:

بارشناختی معلمان ، تجربه یادگیری ، رویکرد توصیفی تحلیلی