تحلیل و ارائه مدل روان شناختی کاهش خستگی شناختی معلمان در محیط های آموزش هوشمند

تحول نظام آموزشی به سوی محیط های هوشمند، چالش های تازه ای را در حوزه روان شناسی حرفه معلمی رقم زده است. یکی از برجسته ترین این چالش ها، پدیده خستگی شناختی است که در ظاهر یک فرسایش ذهنی ساده می نماید، اما در عمل، بر تصمیم گیری، تمرکز و کیفیت تدریس تاثیری عمیق دارد. این پژوهش با هدف تحلیل و ارائه مدل روان شناختی کاهش خستگی شناختی معلمان در محیط های آموزش هوشمند انجام شد تا ابعاد پنهان و تعامل محور این پدیده آشکار گردد. با اتخاذ رویکرد کیفی و روش توصیفی–تحلیلی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با معلمان دارای تجربه تدریس در مدارس هوشمند گردآوری شد. نمونه ها با روش هدفمند و ملاک اشباع نظری انتخاب شدند و تحلیل داده ها بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی صورت گرفت. یافته ها نشان دادند خستگی شناختی، پدیده ای چندوجهی و تدریجی است که در اثر برهم کنش میان الزامات فناورانه، ساختار شناختی محیط آموزشی و ادراک روان شناختی معلمان شکل می گیرد. چهار مقوله اصلی از داده ها استخراج شد: افزایش تقاضاهای شناختی چندلایه، کاهش ادراک کنترل شناختی، راهبردهای خودتنظیمی شناختی، و پیامدهای آموزشی خستگی شناختی. نتایج مبین آن است که شدت خستگی شناختی نه به میزان استفاده از فناوری، بلکه به نحوه طراحی شناختی محیط آموزش و ظرفیت تنظیم ذهنی معلمان بستگی دارد. معلمان با سطح بالای خودتنظیمی شناختی توانستند فشارهای ذهنی را بهتر مدیریت کنند و کیفیت تعاملی تدریس را حفظ نمایند. نتایج این پژوهش راهنما یی کاربردی برای طراحان آموزشی و متخصصان روان شناسی تربیتی فراهم می کند تا محیط های یادگیری هوشمند را با ظرفیت های شناختی معلمان سازگار سازند. انجام پژوهش های ترکیبی و مداخله ای آینده می تواند اعتبار بیرونی این مدل را تقویت کرده و زمینه پایداری روان شناختی در حرفه معلمی را ارتقا بخشد.

کلیدواژه ها:

خستگی شناختی ، آموزش هوشمند ، مدل روان شناختی ، خودتنظیمی شناختی ، ادراک کنترل ذهنی