پیش نیازها و چالش های عملیاتی برای معلم تسهیل گر در عصر هوش مصنوعی

گسترش شتابان هوش مصنوعی در عرصه آموزش، صرفا به معنای ورود ابزارهای نوین به کلاس درس نیست، بلکه نشان دهنده دگرگونی عمیق در منطق کنش آموزشی و بازتعریف نقش های حرفه ای معلمان است. در این میان، مفهوم «معلم تسهیل گر» به عنوان یکی از پاسخ های نظری به این تحول مطرح شده است؛ بااین حال، در بسیاری از متون آموزشی، این نقش به صورت انتزاعی و بدون توجه به الزامات اجرایی، فرهنگی و ساختاری نظام های آموزشی تبیین می شود. چنین رویکردی، به ویژه در نظام آموزش وپرورش ایران، موجب شکل گیری شکافی جدی میان انتظارات نظری و واقعیت های عملیاتی معلمان شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیش نیازها و چالش های عملیاتی ایفای نقش معلم تسهیل گر در عصر هوش مصنوعی انجام شده است. این پژوهش از نوع کیفی و توصیفی–تحلیلی است و داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از متخصصان تعلیم وتربیت، فناوری آموزشی و معلمان فعال در مدارس هوشمند کشور گردآوری شده اند. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد و گردآوری داده ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها با بهره گیری از تحلیل مضمون کیفی انجام گرفت و یافته ها در دو مقوله اصلی «پیش نیازهای حرفه ای» و «چالش های عملیاتی» سازمان دهی شدند. یافته ها نشان می دهند که ایفای نقش معلم تسهیل گر در بستر آموزش هوشمند، مستلزم ترکیبی از سواد هوش مصنوعی و فهم الگوریتمی، توان داوری تربیتی و اخلاق فناورانه، عاملیت تنظیم گرانه در تعامل انسان–ماشین و بازتعریف هویت حرفه ای معلم است. در مقابل، موانعی چون کمبود زیرساخت های فناورانه، ناهماهنگی برنامه های درسی متمرکز با منطق تسهیل گری، ضعف آموزش معلمان در حوزه اخلاق و سواد هوش مصنوعی و مقاومت فرهنگی در برابر تغییر نقش سنتی معلم، تحقق این نقش را با چالش مواجه ساخته اند.نتایج پژوهش نشان می دهد که موفقیت آموزش هوشمند، بیش از آنکه به توسعه فناوری وابسته باشد، به توانمندسازی انسانی و حرفه ای معلمان بستگی دارد

کلیدواژه ها:

معلم تسهیل گر ، عصر هوش مصنوعی ، تعلیم و تربیت ، فناوری آموزشی