بلاغت سکوت در ادبیات عربی: بررسی موارد «سکوت» به عنوان یک ابزار بیانی در متون کهن و مدرن

سکوت، در نگاه اول، فقدان کلام به شمار می رود؛ اما در عرصه بلاغت و ادبیات، می تواند به یکی از توانمندترین ابزارهای بیان تبدیل شود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مکتب بلاغی عبدالقاهر جرجانی و نیز رویکردهای نقد ادبی مدرن، به واکاوی جایگاه «سکوت بلاغی» در ادبیات عربی، از دوره جاهلیت تا عصر حاضر می پردازد. پرسش اصلی آن است که سکوت در متون عربی چگونه از حاشیه به متن آمده و به عنوان یک عنصر فعال معناساز عمل کرده است. یافته ها نشان می دهد سکوت در ادبیات عربی در قالب هایی چون «سکوت تعظیمی»، «سکوت اعتراضی»، «سکوت ابهام آفرین» و «سکوت دراماتیک» ظهور یافته و کارکردهایی فراتر از سکوت معمولی دارد. در متون کهن همچون قرآن و شعر جاهلی، سکوت اغلب برای ایجاد هاله ای از تقدس یا اوج احساس به کار رفته، حال آنکه در ادبیات معاصر، به ویژه در رمان و شعر مقاومت، به سلاحی برای بیان مسکوت مانده های سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است. این مطالعه درنهایت تلاش دارد تا با شکستن دیواره سنتی نگاه به سکوت به عنوان «فقدان»، آن را به مثابه «حضوری پرنقش» در ساخت معنا معرفی کند.

کلیدواژه ها:

بلاغت عربی ، سکوت بلاغی ، ادبیات معاصر عربی ، تحلیل گفتمان ، عبدالقاهر جرجانی