پرورش «سواد زیست محیطی انتقادی»: از حساسیت زدایی تا اقدام آگاهانه در کلاس

آموزش سنتی محیط زیست، با تمرکز بر انتقال دانش علمی و ترویج رفتارهای سبز فردی، از تبیین ریشه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بحران اکولوژیک ناتوان است. این رویکرد با تقلیل مسئله ای ساختاری به موضوعی فنی و فردی، به حساسیت زدایی و بی تفاوتی ساختاریافته دامن می زند. این مقاله با طرح مفهوم «سواد زیست محیطی انتقادی» به عنوان پارادایمی جایگزین، استدلال می کند که حل بحران، مستلزم بازنگری بنیادین در اهداف و روش های آموزشی است. سواد زیست محیطی انتقادی، با تکیه بر مبانی پداگوژی انتقادی و نظریه عدالت محیط زیستی، مجموعه ای از قابلیت ها را پرورش می دهد که یادگیرنده را قادر می سازد مسائل محیط زیستی را در بستر وسیع تر قدرت، ایدئولوژی و تاریخ تحلیل کند؛ گفتمان های مسلط را نقد نماید؛ و پیوند ناگسستنی این بحران با بی عدالتی اجتماعی را آشکار سازد. در این پارادایم، نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر گفت وگوی انتقادی تغییر می یابد و کلاس درس به آزمایشگاهی برای دموکراسی اکولوژیک تبدیل می شود. روش هایی مانند یادگیری مبتنی بر مسئله، موردکاوی انتقادی، بازخوانی متون و پژوهش اقدام محور، ابزارهای اصلی این تحول هستند. اگرچه موانعی چون استانداردسازی آموزشی، کمبود منابع و مقاومت در برابر محتوای انتقادی وجود دارد، اما پیاده سازی تدریجی این رویکرد از طریق شبکه سازی حرفه ای و تلفیق مولفه های تفکر انتقادی در برنامه موجود امکان پذیر است. هدف غایی، پرورش شهروندانی است که با درکی ساختاری از بحران، از آگاهی انتقادی به سمت کنش جمعی آگاهانه، خلاق و معطوف به عدالت حرکت کنند.

کلیدواژه ها:

سواد زیست محیطی انتقادی ، پداگوژی انتقادی ، عدالت محیط زیستی ، روش های تدریس انتقادی ، آموزش محیط زیست