بررسی و تحلیل ویژگی های کاربردی و فنی پل بند عضدی (امیر) بر روی رودخانه کر

نمونه ­های متعددی از سازه­ های تاریخی و کاربردی موسوم به پل­ بند، بر رودخانه ­های ایران به جای مانده­ اند که علاوه بر تسهیل آمد و شد در دو سوی رود، موجب بالا آمدن سطح آب می ­شدند و آبیاری مزارع و راه ­اندازی آسیاب ­ها را ممکن می­ کردند. در سال­ های اخیر مطالعاتی در مورد این سازه ­ها، از جمله پل ­بند امیر در استان فارس، به انجام رسیده ­است. مسئله این است که اغلب این مطالعات به صورت توصیفی است و به شرح تاریخ، کاربرد، شکل اجزای معماری و مصالح محدود می­ شود و در کمتر مواردی به سازکار مهندسی و درک فنی گذشتگان در طراحی و ساخت آن­ ها، پرداخته شده ­است. بنابراین در پژوهش حاضر تحلیل و تبیین نیروها و تنش­ های وارد بر پل بند امیر، به منظور شناخت فنی آن، مورد توجه است. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه عوامل و ویژگی­ هایی منجر به پایداری پل ­بند تاریخی امیر، طی هزار سال شده­ است؟ و این­ که ویژگی ­های شکلی مقاطع طراحی شده، چه تاثیری بر استحکام این سازه دارد؟ فرضیه این تحقیق بیان می ­دارد که ویژگی ­های شکلی پل­ بند امیر نقش تعیین­ کننده­ ای بر پایداری آن دارد و طراحی و ساخت این پل ­بند بر اساس درک نیروها و رفتار اجزای سازه انجام شده­ است. هدف از انجام این پژوهش تبیین نیروهای استاتیکی و دینامیکی وارد بر سازه­ ی پل بند امیر و نگاهی نو و کاربردی به ساختمان این گونه آثار مهندسی تاریخی است. در این مقاله، مهم ­ترین مسائل استاتیکی موثر بر پایداری پل­ بند امیر مورد بررسی قرار گرفته ­است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به انجام رسیده­ است و جمع ­آوری اطلاعات با دو روش اسنادی و مطالعات میدانی حاصل شده، همچنین تحلیل داده ­ها بر اساس مبانی علوم مهندسی سازه انجام شده ­است. نتایج پژوهش نشان می ­دهد که پل­ بند امیر طی ده قرن، تحت تنش­ های متعدد و تغییرات بی شمار در میزان تنش­ ها، پایداری خوبی از خود نشان داده­ است. این پایداری نتیجه ملاحظات و تمهیدات هوشمندانه طراح و سازندگان، در شکل و ساختمان آن بوده که بیان ­کننده دانش کاربردی گذشتگان در مهندسی سازه­ های آبی است.

کلیدواژه ها:

پل ، سد ، پل بند ، امیرعضدالدوله ، مرودشت ، رودخانه کر