مطالعه مسائل اجتماعی بازنمایی شده در سینمای ایران در چهار دهه اخیر (۱۳۶۰-۱۴۰۰)

جوامع مختلف در طول زمان همواره با چالش هایی روبه رو بوده اند که از معیارها، موازین و ارزش های تعریف شده فاصله گرفته و مسائل اجتماعی را شکل می دهند. ازاین رو، شناخت و تحلیل مستمر این مسائل از زوایای مختلف جهت حفظ پویایی و انسجام جامعه اهمیت بالایی دارد. در این میان، سینما با ظرفیت های منحصربه فرد در بازنمایی واقعیت های اجتماعی می تواند مضامین و مسائل مختلف اجتماعی و مدنی را به اشکال نو و پویا نمایش دهد و بازنمایی کند. هدف از این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی مسائل اجتماعی در چهار دهه اخیر سینمای ایران و در بین فیلم های پر مخاطب چهار دهه اخیر سینمای ایران است. روش پژوهش، کیفی و متکی بر تحلیل مضمون است. نمونه انتخاب شده شامل پنج فیلم پربیننده به تفکیک ادوار ریاست جمهوری یعنی «کانی مانگا»، «افعی»، «آدم برفی»، «اخراجی ها۲» و «هزارپا» است. یافته های پژوهش، نشانگر حضور ۲۵ مضمون محوری و ۵ مقوله تکرارشونده پررنگ «جنگ»، «دشمن»، «وطن» «همبستگی» و «ریاکاری» در این پنج فیلم است. همچنین مقولات اصلی نشانگر یک نگاه ثابت و تکرارشونده درباره «جنگ» در افعی، کانی مانگا و اخراجی ها۲؛ «دشمن» در افعی و اخراجی ها۲؛ «وطن» در کانی مانگا و آدم برفی؛ «همبستگی و اتحاد» در کانی مانگا و اخراجی ها۲ و «ریاکاری» در هزارپا و اخراجی ها۲ بوده است. این بازنمایی و شکل دهندگی به واقعیت نیز ذیل چهار گفتمان «تقدس مآبی جنگ محور»، گفتمان «زنانگی»، گفتمان «تقدس گریزی» و گفتمان «نقادی اجتماعی مسئله محور» به ترتیب در این چهار دهه رخ داده و تلاش سینماگران برای حفظ تعادل در جامعه با موجی از نادیده گیری مسائل اجتماعی تا توجه ویژه به آن را با ژانرهای مختلف پوشش داده است.

کلیدواژه ها:

مسائل اجتماعی ، سینمای ایران ، بازنمایی و شکل دهی ، فیلم های پربیننده