تحلیل گفتمان تحول ارزش های اجتماعی خانواده در سینمای دهه شصت ایران

این پژوهش با هدف بررسی تحول ارزش های اجتماعی خانواده در سینمای ایران دهه ۱۳۶۰ با استفاده از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف انجام شده است. چهار فیلم این دهه، شامل مترسک، بگذار زندگی کنم، سایه های غم و در آرزوی ازدواج، مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان می دهد که این فیلم ها بازنمایی پیچیده ای از کشاکش گفتمانی میان ارزش های سنتی و مدرن را در بستر تحولات اجتماعی-سیاسی پس از انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی، بحران اقتصادی و تثبیت ایدئولوژی دینی ارائه می دهند. گفتمان سنتی، متمرکز بر پدرسالاری، نقش های جنسیتی ثابت (پدر نان آور، مادر خانه دار)، قداست ازدواج و تاکید بر فرزندآوری زیستی، در برابر گفتمان های نوظهور استقلال فردی، برابری جنسیتی، بازتعریف مادری و پذیرش اشکال جدید خانواده (فرزندخواندگی) قرار می گیرد. در مترسک، انسجام خانواده از طریق پذیرش نقش نامادری و همبستگی اجتماعی تقویت می شود. بگذار زندگی کنم با نمایش طلاق و مطالبه استقلال زنان، چالش های نقش های سنتی را برجسته می سازد. سایه های غم با طرح مسئله ناباروری و پذیرش فرزندخواندگی، مفهوم مادری را بر پایه پیوندهای عاطفی بازتعریف می کند. در آرزوی ازدواج نیز مقاومت نسل جوان در برابر اقتدار پدرسالارانه و تاکید بر استقلال شغلی و تحصیلی را به تصویر می کشد. این فیلم ها، خانواده دهه ۶۰ را نهادی دوگانه نشان می دهند که هم حافظ ارزش های رسمی است و هم عرصه ای برای تنش و تحول تدریجی به سوی ارزش های مدرن.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان" ، ارزش های اجتماعی" ، خانواده" ، سینمای ایران" ، " ، فرکلاف"