مدرسه به مثابه کارخانه فرهنگ: بازاندیشی در نقش مدرسه از انتقال دهنده تا تولیدکننده عاملیت فرهنگی

هدف اصلی این پژوهش مروری، تحلیل انتقادی نقش مدرسه به مثابه یک کارخانه تولید فرهنگ و ارائه چارچوبی برای گذار از تولید فرهنگ انفعال به فرهنگ عاملیت است. نظام های آموزشی غالبا به عنوان نهادهای بی طرف انتقال دهنده میراث فرهنگی و دانش رسمی تصور می شوند، در حالی که پژوهش های انتقادی نشان می دهند مدارس، کارخانه هایی قدرتمند برای تولید و بازتولید هنجارها، ارزش ها و روابط قدرت خاصی هستند. مسئله اصلی این است که فرهنگ تولیدی در بسیاری از مدارس، ناخواسته به سمت انفعال، انطباق و سکوت سوق می یابد و عاملیت دانش آموز را تضعیف می کند. این مقاله با استفاده از روش شناسی توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند ادبیات حوزه جامعه شناسی آموزش و پرورش و پداگوژی انتقادی، به این پرسش پاسخ می دهد که سازوکارهای کلیدی تولید فرهنگ در مدرسه کدام اند و چگونه می توان آن ها را برای پرورش عاملیت بازطراحی کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تولید فرهنگ در مدرسه بر سه ستون اصلی استوار است: ۱) معماری دانش (بسته و قطعی در برابر باز و مسئله محور)، ۲) ساختار قدرت (عمودی و کنترل محور در برابر افقی و مشارکتی)، و ۳) زبان ارزشیابی (قضاوت محور و رقابتی در برابر توصیفی و رشدمحور). نتیجه گیری می شود که حرکت به سمت مدرسه ای که فرهنگ عاملیت را تولید می کند، مستلزم یک تغییر پارادایم عامدانه در این سه حوزه است. در نهایت، پیشنهادهای کاربردی مشخصی از جمله حرکت به سمت «برنامه درسی مبتنی بر پرسشگری» و استقرار «نظام ارزشیابی برای یادگیری» به جای «ارزشیابی از یادگیری» ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ مدرسه ، تولید فرهنگی ، برنامه درسی پنهان ، عاملیت دانش آموز ، پداگوژی انتقادی ، جامعه شناسی آموزش و پرورش.