معماری باغ استعداد: بازاندیشی در پارادایم نخبه پروری از «استخراج» به «توانمندسازی فراگیر»

این پژوهش مروری به تحلیل انتقادی پارادایم غالب «نخبه گزینی» در نظام آموزشی و تبیین چارچوبی برای گذار به پارادایم «استعدادپروری» می پردازد. مدارس همواره با این مسئولیت دوگانه مواجه بوده اند که از یک سو به پرورش استعدادهای برتر بپردازند و از سوی دیگر، عدالت آموزشی و فرصت های برابر را برای همگان فراهم آورند. مسئله اصلی این است که رویکرد سنتی نخبه پروری، که عمدتا بر «گزینش» و «جداسازی» دانش آموزان مستعد از طریق آزمون های استاندارد متمرکز است، ناخواسته به بازتولید نابرابری های اجتماعی، ایجاد فرهنگ رقابت مخرب، و تضعیف خودپنداره اکثریت دانش آموزان منجر می شود. این مقاله با استفاده از روش شناسی توصیفی-تحلیلی و مرور نظام مند ادبیات حوزه روانشناسی تربیتی، جامعه شناسی آموزش و پرورش و سیاست گذاری آموزشی، به این پرسش پاسخ می دهد که چگونه می توان ضمن تعهد به تعالی، از دام های نخبه گزینی رها شد. یافته ها نشان می دهد که دو پارادایم متعارض در این حوزه وجود دارد: ۱) پارادایم نخبه گزینی که استعداد را امری ذاتی، ثابت و کمیاب می داند و بر غربالگری تمرکز دارد؛ و ۲) پارادایم استعدادپروری که استعداد را ظرفیتی قابل رشد، متنوع و چندوجهی تلقی کرده و بر غنی سازی محیط یادگیری برای همگان تاکید می ورزد. نتیجه گیری می شود که حرکت به سمت یک نظام آموزشی کارآمد و عادلانه، مستلزم یک شیفت پارادایمی از گزینش نخبگان به پرورش استعدادهای همگان است. در نهایت، پیشنهادهای کاربردی مشخصی از جمله اجرای «الگوی غنی سازی فراگیر مدرسه» و تغییر کارکرد مدارس خاص از «مراکز جداسازی» به «قطب های منابع آموزشی» برای کل منطقه ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

نخبه پروری ، استعدادپروری ، عدالت آموزشی ، جداسازی آموزشی ، مدارس تیزهوشان ، پارادایم تربیتی ، ذهنیت رشد.